کتاب برای عشق به میهن اثر مائوریتسیو ویرولی، ترجمه مهدی نصرالله زاده، انتشارات بیدگل

مائوریتسیو ویرولی در جستار «برای عشق به میهن» به بررسی دو مفهوم مهم و مناقشه‌برانگیز تاریخ اندیشه سیاسی و اجتماعی، یعنی وطن‌پرستی و ملی‌گرایی، می‌پردازد. پرسش اساسی این است که این دو مفهوم چگونه، کجا و چرا از یکدیگر جدا می‌شوند. بحثی که دست‌کم در چند سده‌ی اخیر، به‌ویژه از زمان شکل‌گیری دولت ـ ملت‌های مدرن، همواره محل مناقشه بوده و ویرولی نیز با دقت و جزئیات فراوان در کتاب خود به واکاوی آن پرداخته است. ویرولی وطن‌پرستی را به‌مثابه نوعی «ناسیونالیسم عقلانی» معرفی می‌کند؛ احساسی که هر انسان آزاد و آزاده را نسبت به زادگاه و سرزمین خویش، همان خاکی که در آن به دنیا آمده و پرورش یافته است، حساس و مسئول می‌سازد. این میهن‌دوستی از نظر او با جمهوری‌خواهی پیوندی عمیق دارد، چرا که عشق به میهن جدا از عشق به مردم آن سرزمین قابل‌تصور نیست. ما، فردفرد اعضای یک جامعه، سازندگان سرزمین خویش هستیم و آینده‌ی آن در گرو تعامل، همبستگی و عشق متقابل ما به یکدیگر است. ازاین‌رو، وطن‌دوستی حقیقی بدون عشق به مردم بی‌معنا خواهد بود. کتاب «برای عشق به میهن: جستاری در باب وطن‌پرستی و ملی‌گرایی» بر تمایز بنیادین میان دو نگرش تأکید می‌کند. از یک سو، وطن‌پرستی به‌مثابه احساس مشترک و عاشقانه‌ای که همه‌ی شهروندان را به سرنوشت سرزمین، منابع طبیعی، فرهنگ و مردم آن پیوند می‌دهد. و از سوی دیگر، ملی‌گرایی که اغلب بر باورهای جزم‌گرایانه، گذشته‌گرایی افراطی، مناسک‌گرایی و ایدئولوژی‌های بسته تکیه دارد و در عمل می‌تواند به دشمن آزادی و مردم بدل شود. ویرولی با بررسی نمونه‌های تاریخی، به‌خصوص در اروپا و آمریکا، نشان می‌دهد که ملی‌گرایی بسیاری مواقع ابزاری در دست اقلیت‌های قدرت‌طلب و سرکوبگر بوده است؛ درحالی‌که وطن‌پرستی راستین، پیوندی عاطفی و جمعی میان شهروندان ایجاد می‌کند و آنان را نسبت به آب، خاک، هوا و سرنوشت یکدیگر مسئول می‌سازد. اهمیت مطالعه‌ی «برای عشق به میهن» در شرایط اکنون، بیش از هر زمان دیگر آشکار می‌شود. امروز که منفعت‌طلبی فردی کورکورانه، دیگری‌هراسی، انزواطلبی و شکاف‌های عمیق اجتماعی ما را به سراشیبی خطیر سقوط تمدنی کشانده است، این کتاب می‌تواند بار دیگر آتش خاموش‌شده‌ی همبستگی و عشق به مردم و سرزمین را در دل‌ها برافروزد. ویرولی از ما می‌خواهد بار دیگر امید را به اردوگاه پراکنده‌ی جامعه بازگردانیم تا شاید آینده‌ای سرشار از آزادی، عدالت و آبادی در انتظارمان باشد.