کتاب چرا عقب مانده‌ایم؟ اثر علی محمد ایزدی، انتشارات علم

کتاب «چرا عقب‌مانده‌ایم؟» نوشته‌ی «علی‌محمد ایزدی» اثری پژوهشی در زمینه‌ی جامعه‌شناسی مردم ایران است. نویسنده در فصل نخست این اثر، با اندکی تغییر در عنوان، به پرسش بنیادی «چرا عقب‌افتاده‌ایم؟» می‌پردازد و در این مسیر، عوامل گوناگونی را بررسی می‌کند؛ از جمله نقش استعمارگران، نظام سلطنتی و حاکمیت، تأثیر ذخایر نفتی و موقعیت استراتژیک کشور، و همچنین ناآگاهی، کمبود سواد، جایگاه دین و ویژگی‌های اخلاقی ملت ایران. ایزدی در ادامه، موضوع شخصیت اخلاقی ایرانیان را با جزئیات بیشتری می‌کاود. در فصل دوم، او ضمن تبیین ویژگی‌های اخلاقی مردم ایران، دیدگاه اندیشمندان و مورخان خارجی همچون هرودت، گزنفون، آمین مارسلین، گرنت واتسون، جیمز موریه، شاردن و چند تن از صاحب‌نظران غیرایرانی دیگر را بررسی می‌کند. سپس برای ایجاد توازن در بحث، به نظریات بزرگان و فرهیختگان ایرانی مانند حکیم ابوالقاسم فردوسی، قائم‌مقام فراهانی، سعدی شیرازی، ابوالقاسم حالت، سیدمحمدعلی جمالزاده، سیمین بهبهانی، جلال آل احمد، مهدی بازرگان و دیگر اندیشمندان اشاره می‌نماید. در کتاب «چرا عقب‌مانده‌ایم؟»، رفتارها و خصلت‌هایی چون آبرودوستی، مهمان‌نوازی، عزت‌نفس، دخالت و تجسس، استهزا و تمسخر، سوء‌ظن، پشت‌سرگویی، عجله، سهل‌انگاری و سمبل‌کاری، دوری از برنامه‌ریزی و نظم کاری، لجبازی، انتقام‌جویی، دروغ‌گویی، تجاوز به حقوق دیگران، سرکشی و نافرمانی، و شماری دیگر از ویژگی‌های رفتاری مردم از دیدگاه جامعه‌شناسی تحلیل شده است. نویسنده در فصل سوم، با تمرکز بر تحلیل شخصیت اخلاقی ایرانیان، مباحث را در دو بخش مجزا پیش می‌برد: نخست شناخت انسان و سپس آسیب‌شناسی دروغ. هر یک از این بخش‌ها شامل موضوعاتی گوناگون است که از منظر روانی، فرهنگی و اجتماعی مورد واکاوی قرار می‌گیرند تا تصویری جامع‌تر از دلایل عقب‌ماندگی فرهنگی و اجتماعی ارائه شود.