کتاب سایه به سایه رضاشاه اثر خسرو معتضد، انتشارات ماهریس

یکی از مهم‌ترین راه‌های دسترسی به واقعیت‌های اجتماعی و سیاسی هر کشور، مطالعه خاطرات رجال برجسته سیاسی آن دوره است. رجال سیاسی که سال‌ها در ارکان اصلی حکومت نقش‌آفرینی کرده‌اند، بی‌تردید می‌توانند اطلاعات ارزشمندی از عملکرد خود و همکارانشان ثبت کنند؛ اطلاعاتی که غالباً از دید عموم مردم و حتی بسیاری از تاریخ‌نگاران پنهان می‌ماند. دلیل این امر، دسترسی مستقیم آنان به لایه‌های محرمانه تصمیم‌گیری‌های دولتی و رویدادهایی است که شاید هیچ‌گاه به صورت رسمی منتشر نشود. با این حال، بیشتر دولتمردان یا به علت مشغله فراوان و یا به سبب ملاحظات سیاسی و پرهیز از حاشیه‌های احتمالی، کمتر به نوشتن خاطرات و روزنگارهای خود روی آورده‌اند. تنها گروهی اندک از آنان این وظیفه تاریخی را بر عهده گرفته و با ثبت یادداشت‌ها و زندگی‌نامه‌های خود، اطلاعات ارزشمندی را برای آیندگان به یادگار گذاشته‌اند. از جمله این شخصیت‌ها، **سید محمد سجادی** است. وی پس از کنار رفتن مجید آهی، وزیر وقت راه در دوران پهلوی اول، به عنوان سرپرست و کفیل وزارت راه منصوب شد. سجادی که از خانواده‌ای سرشناس برخاسته و تحصیلات عالی خود را تا مقطع دکترای حقوق به پایان رسانده بود، چندین سال در این جایگاه باقی ماند و خاطرات مهمی از فعالیت‌های اداری خود و به‌ویژه از تعاملات مستقیمش با رضاشاه پهلوی به ثبت رساند. **خسرو معتضد**، تاریخ‌نگار معاصر که بخش مهمی از پژوهش‌هایش بر بررسی دوران حکومت رضاشاه متمرکز است، این‌بار در کتاب «سایه به سایه رضاشاه؛ تاریخ راه‌آهن سراسری ایران» به سراغ خاطرات سید محمد سجادی رفته است. او در این اثر با تکیه بر یادداشت‌های سجادی، زوایای تازه‌ای از اقدامات، تصمیمات و خلق‌وخوی رضاشاه پهلوی را گردآوری و تدوین کرده است؛ مطالبی خواندنی و جذاب که شناخت دقیق‌تری از روند ساخت راه‌آهن سراسری ایران و روابط بین شاه و وزیر راه در سال‌های پایانی سلطنت رضاشاه به دست می‌دهد.