کتاب شکست هژمونی اثر ادوارد سعید، ترجمه حسین نظری، انتشارات ترجمان

کتاب «شکست هژمونی» مجموعه‌ای از چهار مقاله به قلم ادوارد سعید، محقق، اندیشمند و منتقد نام‌آشنای معاصر است. این اثر به بازنمایی انقلاب اسلامی ایران در رسانه‌های آمریکایی می‌پردازد و آن را نقطه‌ی آغاز فروپاشی هژمونی قدرت غرب می‌داند. انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ ایران، افزون بر دگرگونی‌های بنیادین در ساختار داخلی کشور، بازتابی گسترده در سطح جهانی داشت؛ بازتابی که مهم‌ترین نمود آن بر هم زدن موازنه‌ی قدرت در جهان بود. در دوران جنگ سرد، زمانی که شوروی و ایالات متحده آمریکا دو قطب قدرت سیاسی و اقتصادی جهان به شمار می‌رفتند و هر یک برای نفوذ در خاورمیانه رقابت می‌کردند، ایران پایگاهی امن برای نیروها و منافع سیاسی آمریکا محسوب می‌شد. حمایت آشکار دولت آمریکا از حکومت پهلوی و استمرار سلطنت موروثی در ایران، هرگونه نگرانی نسبت به تغییر نظم موجود را از میان برده بود؛ تا آن‌که نخستین نشانه‌های جنبش مردمی و زمزمه‌های انقلاب شنیده شد. در آن زمان هر ناظر آگاهی درمی‌یافت که یکی از مستحکم‌ترین ستون‌های قدرت آمریکا در خاورمیانه در حال فروپاشی است. ادوارد سعید، نویسنده‌ی کتاب «شکست هژمونی»، نیز از جمله اندیشمندانی بود که این تغییر را به‌دقت دنبال کرد. سعید که در سرزمین پرآشوب فلسطین چشم به جهان گشوده و سال‌های کودکی خود را در همان‌جا سپری کرده بود، شناخت ژرفی از ماهیت اسلام و روح استکبارستیز آن داشت. او در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۰، مجموعه‌ای از چهار مقاله را نگاشت که در آن‌ها به تحلیل نحوه‌ی پوشش اخبار انقلاب اسلامی ایران در رسانه‌های آمریکایی پرداخت. دیدگاه متمایز سعید در این پژوهش، توجه ویژه‌ی او به میزان نفوذ دولت آمریکا در حکومت پهلوی، جایگاه راهبردی ایران از منظر ژئوپلیتیک و منابع انرژی، و همچنین موضوع کاپیتولاسیون بود. این مقالات که در نشریات معتبر آمریکا منتشر شدند، مخاطبان غربی را به تأملی تازه درباره‌ی تحولات جهان اسلام و درک متفاوتی از آنچه آمریکاستیزی مردم ایران نامیده می‌شد فرا می‌خواندند. ادوارد سعید در تحلیل‌های خود با اشاره به دیگر رویدادهای هم‌زمان در منطقه، نتیجه گرفت که گفتمان مسلط غرب نه‌تنها در ایران، بلکه حتی در رسانه‌های وابسته به خود نیز دچار بحران شده و هژمونی ایالات متحده آمریکا ـ به معنای سلطه‌ی فکری، سیاسی و فرهنگی این کشور بر جهان ـ در مسیر سقوط قرار گرفته است. کتاب حاضر با عنوان «شکست هژمونی» بر پایه‌ی ترجمه‌ی حسین نظری از همان چهار مقاله شکل گرفته است. این مقالات با عناوین «اسلام، شرق‌شناسی و غرب: هجوم به جهل عالمانه»، «اسلام از منظر غرب»، «ایران» و «درون اسلام» تنظیم شده‌اند. ادوارد سعید در این نوشته‌ها نخست نظریه‌های خود را درباره‌ی نظام قدرت جهانی و پیوند آن با تولید دانش مطرح می‌کند و سپس به‌صورت تحلیلی به بررسی هر یک از موضوعات یادشده می‌پردازد. «شکست هژمونی» به‌درستی نامی برازنده برای اثری است که فروپاشی سلطه‌ی فرهنگی و سیاسی غرب را از منظر تحولات ایران و جهان اسلام به تصویر می‌کشد.