کتاب بازی دوستانه اثر آنا گاوالدا، ترجمه الهام توانا، انتشارات شمشاد

رمان «بازی دوستانه» نوشته‌ی آنا گاوالدا یکی از آثار برجسته‌ی ادبیات معاصر فرانسه است که در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی) منتشر شد. این کتاب در ژانر داستان ادبی و روان‌شناختی جای می‌گیرد و با نگاهی عمیق و درون‌کاوانه به مفاهیمی چون عشق، فقدان، سوگواری، پشیمانی و باززایی عاطفی می‌پردازد. گاوالدا با زبانی احساسی و در عین حال کنترل‌شده، سفری آرام و تأمل‌برانگیز را به تصویر می‌کشد؛ سفری که در آن قهرمانان داستان نه درگیر حادثه، بلکه گرفتار پرسش‌های وجودی و معنای زندگی خود هستند. داستان حول محور چارلز بالاندا، معمار ۴۷ ساله‌ای از اهالی پاریس، شکل می‌گیرد؛ مردی که در ظاهر زندگی‌ای موفق و منظم دارد: شغلی پرآب‌ورنگ، روابطی باثبات و ظاهری مرفه. اما مرگ ناگهانی «آنوک» – زنی که در جوانی الهام‌بخش، دوست و شاید عشقی ازدست‌رفته برای او بوده – تمام این نظم ظاهری را در هم می‌شکند. خبر مرگ آنوک، زلزله‌ای درونی در وجود چارلز برمی‌انگیزد و زیر پوست رفاه و آرامش ظاهری‌اش، احساس گناه، اندوه و پوچی سر باز می‌کند. او درمی‌یابد سال‌هاست در نقشی ازپیش‌تعریف‌شده زندگی کرده و از رویارویی با حقیقت درونی خود گریخته است. در مسیر فروپاشی و بازسازی خویش، چارلز با «کیت» آشنا می‌شود؛ زنی جوان‌تر، صادق، آسیب‌دیده و آزاد از ظواهر شهری. کیت برخلاف او زندگی‌ای ساده و بی‌ادعا دارد، از دیگران مراقبت می‌کند و در جست‌وجوی معنا و ارتباط انسانی است. این آشنایی برای چارلز به فرصتی برای بازاندیشی در مفهوم عشق و زندگی بدل می‌شود؛ جریانی که او را به سوی بازیافتن اصالت، صداقت و آسیب‌پذیری گمشده‌اش سوق می‌دهد. در کنار این دو، شخصیت‌هایی چون «الکسیس» – پسر آنوک – و یک شخصیت تراجنسیتی پرزرق‌وبرق نیز در شکل‌گیری لایه‌های مختلف روایت تأثیرگذارند و جهان اثر را از یکنواختی بیرون می‌کشند. گاوالدا با نثری شاعرانه و صمیمی نشان می‌دهد که غم می‌تواند نه‌تنها ویرانگر، بلکه پالاینده و سازنده باشد. او مرگ را پایان نمی‌بیند، بلکه آن را آغازی تازه می‌داند؛ نقطه‌ای که انسان میان تسلیم و تغییر، مسیر خود را انتخاب می‌کند. چارلز با پشت‌سرگذاشتن مرحله‌ی انکار، رفته‌رفته به رهایی درونی و پذیرش می‌رسد. در این فرآیند، «بازی دوستانه» نه در معنای فراموشی غم، بلکه در مفهوم زندگی‌کردن با آن و آشتی با خویشتن معنا می‌یابد. از نظر سبک، رمان لحنی عاطفی، تأثیرگذار و در عین حال غیرسانتی‌مانتال دارد. زبان ساده و روان گاوالدا، خواننده را به جهان ذهنی و احساسات شخصیت‌ها نزدیک می‌کند، بی‌آنکه به اغراق یا درام‌پردازی روی آورد. با این حال، برخی منتقدان طولانی بودن روایت و گذارهای سریع از اندوه به عشق تازه را نقطه‌ضعف اثر دانسته و آن را اندکی ایده‌آل‌گرایانه توصیف کرده‌اند. همچنین تعدد شخصیت‌ها در برخی بخش‌ها به کاهش ریتم داستان انجامیده است. بااین‌وجود، قدرت اصلی رمان در صداقت روانی، طنین عاطفی و تصویر انسانی از رنج و رهایی نهفته است. در نهایت، «بازی دوستانه» روایتی تأمل‌برانگیز از بازگشت به زندگی پس از فروپاشی است؛ داستانی درباره‌ی اینکه چگونه مرگ و فقدان می‌توانند دروازه‌ای برای بازتعریف معنا، عشق و پیوند باشند. گاوالدا در این اثر، با نگاهی انسانی و شاعرانه، از امکان زیستن دوباره سخن می‌گوید؛ از انسانی که پوسته‌ی نظم مصنوعی را کنار می‌زند تا با همه‌ی ضعف‌ها و زخم‌ها، «خود واقعی» خویش را بازیابد. این رمان، تسلی و امیدی صادقانه است برای هر انسانی که طعم فقدان را چشیده و هنوز در جست‌وجوی نوری هرچند کوچک در دل تاریکی است.