کتاب بازگشت به خان نخست - هشتمین خان اثر محمد رضایی راد، انتشارات بیدگل

کتاب «بازگشت به خان نخست / هشتمین خان» شامل دو نمایشنامه مستقل اما درهم‌تنیده است که هر دو با بهره‌گیری از عناصر اسطوره‌ای شاهنامه، به بازاندیشی جایگاه و موقعیت انسان معاصر می‌پردازند. ۱. **بازگشت به خان نخست** این نمایشنامه در دو روایت موازی پیش می‌رود. در یک سو، پهلوانی به نام برزاگ درگیر نوعی سلوک فردی و درونی است و در سوی دیگر، زنی به نام گردیه حضور دارد که روایت او رنگ‌وبویی شخصی‌تر، تأمل‌برانگیزتر و عاطفی‌تر دارد. هرچند این دو روایت از لحاظ زمانی و مکانی جدا از هم به‌نظر می‌رسند، در نهایت به مفاهیمی مشترک چون «بازگشت»، «جست‌وجو» و «معنای رنج» پیوند می‌خورند. تقابل و هم‌نشینی این دو مسیر، جوهره‌ی اندیشه‌ورز و شاعرانه‌ی اثر را شکل می‌دهد. ۲. **هشتمین خان** در این نمایشنامه، روایت اسطوره‌ای رستم و اسفندیار به شکلی تازه و نوآورانه بازآفرینی شده است. رستم و رخش، زخمی و شکست‌خورده، در قعر چاهی گرفتارند و گفت‌وگویی میان آن دو آغاز می‌شود که ابعادی فلسفی، تراژیک و گاه طنزآمیز پیدا می‌کند. در «هشتمین خان»، خان تازه‌ای بر مسیر قهرمان افزوده نمی‌شود؛ بلکه این خان، نماد مواجهه با خود و لحظه‌ی پایان و بازنگری است. این برداشت نو، اسطوره را از حماسه به تأملی وجودی در باب هستی و سرنوشت انسان بدل می‌کند. با وجود استقلال روایی، این دو نمایشنامه در سطح مفهومی بر بستر مشترکی استوارند: مواجهه‌ی انسان با چرخه‌ی تکرار، میل به گسست، و تمنای تجربه‌ی ناشناخته. کتاب «بازگشت به خان نخست / هشتمین خان» با اتکا بر میراث سترگ شاهنامه و در عین حال، با زبانی مدرن و نگاهی درونی، پلی میان کهن‌الگوهای فرهنگی و دغدغه‌های انسان امروز می‌سازد. به‌کارگیری عناصر فراداستانی، فضاسازی شاعرانه، و بازتعریف روایت اسطوره‌ای در بستری فلسفی، این اثر را به نمونه‌ای برجسته از نمایشنامه‌نویسی مدرن در ادبیات معاصر ایران تبدیل کرده است. «بازگشت به خان نخست / هشتمین خان» اثری است که در آن اسطوره، شعر و تفکر در قالبی نمایشی به گفت‌وگو می‌نشینند. این کتاب نه‌تنها بازخوانی دوباره‌ی شاهنامه، بلکه بازگشت به پرسش‌های نخستین انسان در جهانی ناآرام است. مطالعه‌ی این اثر، برای دوست‌داران ادبیات نمایشی، اسطوره‌شناسی و اندیشه‌ی معاصر فارسی، تجربه‌ای غنی، تأمل‌برانگیز و الهام‌بخش خواهد بود.