کتاب مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز اثر محمد بن یحیی لاهیجی، ترجمه محمدرضا برزگر خالقی، انتشارات زوار

کتاب «مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز» از جامع‌ترین و کامل‌ترین شرح‌های موجود بر مثنوی عرفانی «گلشن راز» محسوب می‌شود. این اثر ارزشمند در سال ۸۷۷ هجری قمری به قلم شمس‌الدین محمد بن یحیی لاهیجی، از عارفان بزرگ و مشایخ نامدار سلسله نوربخشیه، تألیف شده است. اهمیت و مزیت اصلی این شرح در مقایسه با شرح‌های دیگر، آن است که نویسنده تمامی ابیات گلشن راز را به‌صورت دقیق ذکر و تفسیر کرده و در کنار آن، توضیحاتی گسترده و تحلیلی عمیق درباره مبانی و اصول نظری و عملی عرفان و تصوف ارائه می‌دهد. به همین دلیل، این کتاب از منابع معتبر و مرجع در متون عرفان اسلامی به‌شمار می‌آید. شمس‌الدین محمد بن یحیی بن علی لاهیجی نوربخشی، که به شمس‌الدین محمد لاهیجی معروف و با تخلّص «فدائی» یا «اسیری» شناخته می‌شود، از عرفا و اندیشمندان برجسته قرن نهم هجری بود. درباره سال تولد او اطلاع دقیقی در دست نیست، اما برخی از پژوهشگران معاصر وی را متولد حدود سال ۸۴۰ هجری قمری دانسته‌اند. با این حال، چون او در سال ۸۴۹ قمری دست ارادت به سید محمد نوربخش ـ که در سال ۸۶۹ هجری قمری درگذشت ـ داده و در آن زمان در «عنفوان شباب» بوده است، نمی‌توان این تاریخ را پذیرفت. وی در آن دوران، جوانی بود که «علوم صوریه» را آموخته و توانایی سفر مستقل و پنهان از خانواده را داشته است. بنابراین، به‌احتمال قوی تولد او در حدود سال ۸۳۳ هجری قمری و بی‌تردید در لاهیجان یا نواحی اطراف آن بوده است.