کتاب پنجشنبه فیروزه‌ای اثر سارا عرفانی، انتشارات نیستان

رمان دینی در ایران همواره با فراز و نشیب‌های ساختاری و معنایی گوناگونی همراه بوده است و در مجموع، حاصل انتشار آثار در این سبک ادبی را نمی‌توان فراتر از یک تجربه و طبع‌آزمایی جدی دانست. در چهار دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بسیاری از نویسندگان فعال در حوزه رمان دینی بیشترین موفقیت خود را در بازروایی و بازآفرینی حوادث تاریخی به دست آورده‌اند. اما در این میان، آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، خلق رمان‌های دینی با مضامین اجتماعی و در چهارچوب جغرافیای زیستی و زیست‌جهان معاصر جامعه ایرانی است. به بیان دیگر، رمان دینی که در بستر داستان خود به مسئله «سبک زندگی دین‌مدارانه به شیوه‌ای اسلامی و ایرانی» بپردازد، کمتر در آثار نویسندگان معاصر ایران حضور دارد. در این میان، رمان «پنجشنبه فیروزه‌ای» اثر سارا عرفانی را می‌توان تجربه‌ای قابل اعتنا و درخور توجه در مسیر تولید چنین آثاری دانست؛ اثری داستانی که می‌کوشد بدون قضاوت، بدون ظاهرالصلاح نشان دادن چهره‌ای خاص از شخصیت‌ها و دوری از دوگانه‌سازی سفید و سیاه، گونه‌های مختلف زندگی انسانی را در برابر هم قرار دهد و مخاطب را به هم‌ذات‌پنداری و تأمل وادارد. «پنجشنبه فیروزه‌ای» با روایتی تند و پرتحرک آغاز می‌شود؛ داستانی که از زاویه دید یک دانشجو روایت می‌شود و مخاطب به آسانی می‌تواند با او همدلی کند. این دانشجو، شخصیتی صمیمی و بی‌ادعا دارد. اما رمان پس از این آغاز پرکشش، وارد جهان ظریف روابط میان چند دختر دانشجو می‌شود که برای زیارت به مشهد مقدس سفر کرده‌اند. اوج معنویت و نگاه عرفانی نویسنده در این بخش از داستان آشکار می‌شود؛ جایی که سارا عرفانی، با دقت و هوشمندی، سبک‌های گوناگون زندگی و اندیشه را در کنار هم قرار می‌دهد. عرفانی با رعایت مرزهای اخلاقی و عفاف، مخاطب را آرام‌آرام به درون ذهن و احساسات دختران جوان می‌برد. جزئی‌نگری او در توصیف ظاهر، پوشش، چهره، لحن کلام، دیالوگ‌ها و حتی واکنش‌های جسمی شخصیت‌ها، از نقاط قوت مهم این اثر است. نویسنده با همین ظرافت و دقت، تصویری روشن و باورپذیر از زندگی و ایمان از زاویه دید یک دختر جوان در دل رویدادهای روزمره می‌سازد و در عین حال، درکی تازه از زندگی مؤمنانه ارائه می‌دهد. از نظر ساختار روایی و نوع پرداخت، «پنجشنبه فیروزه‌ای» رمانی امروزی و واقع‌گرایانه است. به‌زبان ساده، این اثر در زمره رمان‌های شهری و آپارتمانی قرار می‌گیرد و از فضای محدود مکان‌های مذهبی فراتر می‌رود. روایت دینی در این رمان در بستر زندگی عادی و روزمره شکل گرفته و این ویژگی، «پنجشنبه فیروزه‌ای» را برای مخاطب امروز خواندنی و قابل تأمل کرده است. چنین رویکردی باعث می‌شود اثر سارا عرفانی نه‌تنها بازتابی از زندگی مدرن ایرانی، بلکه نمایانگر تلاشی تازه برای تلفیق ادبیات دینی با زبان زندگی معاصر باشد.