کتاب تحلیل انواع داستان اثر ژان میشل آدام، ترجمه آذین حسین زاده، انتشارات قطره

کتاب «تحلیل انواع داستان» نوشته ژان‌میشل آدام، نویسنده و نظریه‌پرداز فرانسوی، اثری پژوهشی در حوزه ادبیات است که به بررسی و تحلیل ساختار داستان در رمان و فیلمنامه می‌پردازد. این کتاب در زمره آثار تخصصی نقد ادبی و فلسفی قرار دارد و به‌جای تکیه بر تحلیل فرمالیستی متن، با رویکردی ژرف‌تر به کشف زوایای پنهان درام در روایت‌های داستانی و سینمایی می‌پردازد. در «تحلیل انواع داستان»، نویسنده با نگاهی تطبیقی، نظریه‌های گوناگون درباره جوهره و ساختار داستان را از دوران ارسطو تا عصر معاصر بررسی کرده است. از جمله اندیشمندانی که دیدگاه‌های آنان در این اثر مورد تحلیل قرار گرفته، می‌توان به کنتی لین، سوسور، رولان بارت، ژرار ژنت و پل ریکور اشاره کرد. این رویکرد میان‌رشته‌ای سبب می‌شود کتاب برای علاقه‌مندان به نقد ادبی، فلسفه زبان و روایت‌شناسی اثری کارآمد و الهام‌بخش باشد. آدام در آغاز کتاب، روایت‌گری را از متون کهن همچون عهد عتیق و دوران کلاسیک دنبال می‌کند و با ارجاع به اثر برجسته ارسطو، یعنی «بوطیقا»، بنیان‌های اولیه نقد داستان را بازمی‌خواند. سپس با تکیه بر مطالب جلد چهارم کتاب «نهاد سخنوری» نوشته کنتی لین، که به فن بیان یا رتوریکا اختصاص دارد، مباحث کتاب را بسط می‌دهد و پیوند میان بلاغت، گفتار و روایت را نشان می‌دهد. بخش دیگری از کتاب به آشنایی مخاطب با روایت‌شناسی ساختاری اختصاص دارد؛ در این قسمت، نویسنده از آرای ولادیمیر پراپ بهره می‌گیرد تا ساختار بنیادی روایت را بر اساس کنش‌های تکرارپذیر تبیین کند. در ادامه، آدام برای تحلیل روایت در دوران معاصر به سراغ اندیشه‌های امبرتو اکو و پل ریکور می‌رود و از نظریات آن‌ها در زمینه نقد ادبی و فلسفی استفاده می‌کند تا پیوند میان زبان، زمان و معنا در روایت روشن‌تر شود. یکی از مهم‌ترین فصل‌های کتاب «تحلیل انواع داستان» به بررسی رفتار انسانی در بستر روایت اختصاص دارد. نویسنده در این فصل به موضوع ظریف «انتخاب میان علت و انگیزه» می‌پردازد و نشان می‌دهد که در نقد ادبی، هر کنش انسانی الزاماً بر پایه حضور انگیزه شکل نمی‌گیرد. او تأکید می‌کند که گاه می‌توان با مفاهیمی چون «علت بدون انگیزه» یا «انگیزه بدون علت» نیز در تحلیل ادبی روبه‌رو شد، و این تمایز از دیدگاه فلسفی، به درک ژرف‌تر از روایت انسانی و نقد داستان کمک می‌کند.