کتاب تغییرات اجتماعی اثر گی روشه، ترجمه منصور وثوقی، انتشارات نشر نی

کتاب «تغییرات اجتماعی» جلد سوم از مجموعه‌ «مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی عمومی» نوشته‌ی گای روشه، جامعه‌شناس برجسته و تأثیرگذار کبکی، است. این اثر نخستین‌بار در سال ۱۹۶۸ میلادی توسط انتشارات HMH منتشر شد و به‌سرعت به یکی از منابع اصلی و مراجع معتبر در حوزه‌ی مطالعه‌ی فرآیندهای تغییر و پویایی‌های اجتماعی تبدیل گردید. از آن زمان تاکنون، کتاب بارها تجدید چاپ شده و در میان دانشجویان و پژوهشگران جامعه‌شناسی جایگاهی ویژه و ماندگار یافته است. روشه در این جلد، مفهوم «تغییر اجتماعی» را دگرگونی قابل مشاهده‌ای می‌داند که در ساختار یا عملکرد یک سازمان اجتماعی رخ می‌دهد و تأثیری پایدار و عمیق بر آن برجای می‌گذارد. او به‌روشنی میان دو نوع تغییر اجتماعی تمایز قائل می‌شود: نخست، «تغییر در تعادل» که موجب حفظ پایداری و ثبات در نظام اجتماعی می‌گردد، و دوم، «تغییر در ساختار» که به تحول بنیادین و اساسی در سازمان اجتماعی منتهی می‌شود. این تقسیم‌بندی به فهم بهتر فرآیندهای متنوع تحول اجتماعی یاری می‌رساند و چارچوب تحلیلی منسجمی برای بررسی دگرگونی‌های اجتماعی فراهم می‌کند. به‌زعم روشه، تغییر اجتماعی واجد چند ویژگی کلیدی است: ۱. تغییر اجتماعی پدیده‌ای جمعی است که بیش از یک فرد را درگیر می‌کند و پیامدهای گسترده و فراگیری دارد. ۲. این تغییرات باعث دگرگونی در نظم و نظام اجتماعی می‌شوند و بر ساختارهای موجود اثر می‌گذارند. ۳. فرآیند تغییر اجتماعی در گذر زمان قابل مشاهده و ردیابی است، نه رویدادی ناگهانی و زودگذر. ۴. تغییرات اجتماعی دارای دوام نسبی‌اند و آثارشان به‌سادگی از میان نمی‌رود. ۵. این تحولات مسیر تاریخی جوامع را دگرگون کرده و روند توسعه و پیشرفت اجتماعی را شکل می‌دهند. روشه علاوه بر تبیین ویژگی‌های تغییر اجتماعی، به بررسی عوامل و شرایط زمینه‌ساز این تغییرها نیز می‌پردازد و نقش کنشگران اجتماعی فعال و دارای انگیزه را در بروز تحولات اجتماعی برجسته می‌سازد. او چارچوبی تحلیلی با شش محور اساسی ارائه می‌دهد که پرسش‌های بنیادین درباب تغییر اجتماعی را سامان می‌دهد و مسیر مطالعه و پژوهش را روشن می‌سازد. این پرسش‌ها عبارت‌اند از: ۱. چه چیزی در حال تغییر است؟ (موضوع یا حوزه‌ی تغییر) ۲. تغییر چگونه رخ می‌دهد؟ (مکانیزم‌ها و فرآیندهای تغییر) ۳. سرعت تغییر چقدر است؟ (میزان و شدت تحول) ۴. عوامل و شرایط تأثیرگذار کدام‌اند؟ (عوامل محرک یا محدودکننده) ۵. کنشگران اصلی چه کسانی‌اند؟ (نقش افراد و گروه‌ها) ۶. آیا امکان پیش‌بینی تغییر وجود دارد؟ (مرزها و محدودیت‌های پیش‌بینی) کتاب «تغییرات اجتماعی» نقشی اساسی در گسترش و تعمیق جامعه‌شناسی فرانسوی‌زبان ایفا کرده و تحلیلی دقیق از فرآیندهای تحول و پویایی‌های اجتماعی ارائه می‌دهد. این اثر به‌ویژه در تحلیل تحولات اجتماعی دوران «انقلاب آرام» کبک، که خود گای روشه از روشنفکران اثرگذار آن دوره بود، اهمیت ویژه‌ای دارد. مطالعه‌ی این کتاب برای دانشجویان، استادان و پژوهشگران حوزه‌ی جامعه‌شناسی و همچنین علاقه‌مندان به نظریه‌های اجتماعی و فرآیندهای تحول جامعه، به‌صورت جدی توصیه می‌شود؛ زیرا هم چارچوب نظری منسجم و استواری را عرضه می‌کند و هم تحلیل‌های کاربردی و ارزشمند از تغییرات اجتماعی در اختیار خواننده قرار می‌دهد.