کتاب جهانی‌شدن اثر رونالد رابرتسون، ترجمه کمال پولادی، انتشارات نشر ثالث

کتاب «جهانی شدن: تئوری‌های اجتماعی و فرهنگ جهانی» نوشتۀ رونالد رابرتسون، که نخستین بار در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲ میلادی) منتشر شد، یکی از آثار کلیدی در زمینۀ تحلیل فرایند جهانی شدن از منظر فرهنگی به شمار می‌رود. این کتاب تلاشی است برای پیوند نظریه‌های اجتماعی با تحولات تاریخی در مقیاس جهانی و ارائه نگاهی جامع به ابعاد گوناگون پدیدۀ جهانی شدن. رابرتسون جهانی شدن را فرایندی می‌داند که در آن جهان به شکلی فزاینده در هم تنیده و ملت‌ها به یکدیگر وابسته می‌شوند. او تأکید می‌کند که جهانی شدن صرفاً یک پدیدۀ اقتصادی نیست، بلکه ابعاد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای را نیز در بر می‌گیرد. این نگاه کل‌نگر، بنیان تحلیل ژرف نویسنده را دربارۀ شکل‌گیری فرهنگ جهانی فراهم می‌سازد. موضوع محوری کتاب، مفهوم «فرهنگ جهانی» است. رابرتسون استدلال می‌کند که جهانی شدن به شکل‌گیری نوعی فرهنگ جهانی می‌انجامد؛ فرهنگی که بر اساس نمادها، شیوه‌ها و ارزش‌های مشترکی شکل می‌گیرد و مرزهای ملی را درمی‌نوردد. این فرهنگ جهانی هرچند یکدست نیست، اما حاصل تعامل پویای دو گرایش اصلی است: جهان‌گرایی و خاص‌گرایی. به باور او، جهانی شدن هم‌زمان دو روند را دربر می‌گیرد؛ گسترش عناصر فرهنگی جهانی از یک‌سو، و حفظ و تقویت هویت‌های محلی از سوی دیگر. این کنش و واکنش مداوم، چشم‌انداز فرهنگی جهان معاصر را شکل می‌دهد. در بخشی دیگر، رابرتسون به بررسی نقش دین در روند جهانی شدن می‌پردازد. او نشان می‌دهد که باورها و جنبش‌های دینی، نه تنها از فرایندهای جهانی تأثیر می‌پذیرند، بلکه خود نیز در جهت‌دهی به این فرایند نقش‌آفرین‌اند. وی ظهور بنیادگرایی دینی را پاسخی به فشارها و تهدیدهای ناشی از جهانی شدن می‌داند و یادآور می‌شود که دین می‌تواند منبعی نیرومند برای حفظ هویت و مقاومت فرهنگی در برابر همسان‌سازی جهانی باشد. از دیگر مباحث مهم کتاب، تبیین جهانی شدن به‌عنوان تداوم و گسترش پروژۀ مدرنیته است؛ پروژه‌ای که در عین حفظ عناصر مدرن، وجوهی پست‌مدرن نیز در خود جای داده است. رابرتسون معتقد است جهانی شدن، مفاهیم سنتی مدرنیته را به چالش می‌کشد و زمینه‌ساز شکل‌های نوینی از سازمان‌یافتگی اجتماعی و بیان فرهنگی می‌شود. بدین‌ترتیب، کتاب «جهانی شدن: تئوری‌های اجتماعی و فرهنگ جهانی» تصویری چندبعدی از تعامل میان فرهنگ، هویت، دین و مدرنیته در عصر جهانی شدن ارائه می‌دهد و همچنان یکی از منابع مرجع در مطالعۀ تحولات فرهنگی جهان معاصر محسوب می‌شود.