کتاب چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت اثر کاظم علمداری، انتشارات نشر توسعه

کتاب «چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت» اثر دکتر «کاظم علمداری» اثری تحلیلی و پژوهشی است که از منظر تاریخی و جامعه‌شناختی به واکاوی مسئله‌ی عقب‌ماندگی ایران و پیشرفت غرب می‌پردازد. رویکرد دکتر علمداری در این بررسی، توجه به عوامل فکری، مذهبی، فرهنگی، سیاسی، اقلیمی و اجتماعی در هر دوره‌ی تاریخی است؛ عواملی که به‌نحوی تعیین‌کننده، موجب رشد یا بازدارندگی توسعه‌ی کشور شده‌اند. نویسنده در آغاز، مفهوم عقب‌ماندگی و رشد را از دیدگاه نظریه‌پردازان مختلف تحلیل کرده و سپس، علت‌های درونی را جدا از نقش عوامل بیرونی و خارجی توضیح می‌دهد. هر یک از سیزده فصل کتاب «چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت» با رویکردی تحلیلی و مقایسه‌ای، موضوعات گوناگون را بررسی می‌کند. در فصل نخست، چیستی و معنای توسعه تعریف می‌شود و پس از آن، رشد تمدن ایران باستان و دلایل افول آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. در فصل‌های چهارم و پنجم، دکتر علمداری به ساختار فئودالیسم در ایران و دلایل عدم شکل‌گیری کامل آن می‌پردازد. سپس با اشاره به مسیر رشد تمدن معاصر غرب، مسئله‌ی نبود توسعه‌ی سرمایه‌داری در ایران تحلیل می‌شود. در ادامه، نویسنده به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد که آیا عقب‌ماندگی جامعه‌ی ایران پس از ورود اسلام پدید آمد و اصولاً چرا اعراب توانستند بر ایران چیره شوند. یکی از بخش‌های مهم این اثر، بررسی جایگاه اندیشه در رشد یا رکود جوامع است. علمداری در این فصل، نقش تفکر و دانش را در پیشرفت یا افول ایران واکاوی کرده و رابطه‌ی میان رشد علوم و توسعه‌ی تمدن‌ها را توضیح می‌دهد. کتاب «چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت» در فصل پایانی خود با دوره‌بندی تاریخ اسلام در ایران و جهان به پایان می‌رسد. این جمع‌بندی، نگاهی جامع به روند تاریخی و اجتماعی تحولات ایران ارائه می‌کند و مخاطب را به درکی عمیق‌تر از ریشه‌های توسعه‌نیافتگی و مسیر اصلاح و پیشرفت رهنمون می‌سازد.