کتاب چشم‌انداز شعر معاصر ایران اثر مهدی زرقانی، انتشارات نشر ثالث

کتاب «چشم‌انداز شعر معاصر ایران» نوشته‌ی مهدی زرقانی، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی جریان‌شناسی شعر ایران در قرن بیستم است. نویسنده در این اثر با رویکردی انتقادی و دقیق، کوشیده است فراتر از گردآوری صرف اطلاعات، تصویری روشن و تحلیلی از وضعیت شعر ایران پس از ورود به هزاره‌ی دوم ارائه دهد و روند تحول آن را در بستر تاریخی و فرهنگی‌اش بررسی کند. در فصل نخست کتاب «چشم‌انداز شعر معاصر ایران»، زرقانی به طرح پرسشی اساسی می‌پردازد: طبقه‌بندی‌ها و تحلیل‌های این پژوهش بر پایه‌ی چه اصول نظری و فکری بنا شده‌اند؟ در این فصل، خواننده ضمن آشنایی با مبانی نظری نویسنده، با دورنمای کلی کتاب و شیوه‌ی نگاه او به شعر معاصر روبه‌رو می‌شود. گام نخست زرقانی در جریان‌شناسی شعر، بررسی سال‌های پایانی دوره‌ی قاجار است؛ دورانی که زمینه‌های فرامتنی و اجتماعی لازم برای دگرگونی سنت‌های ادبی و فرهنگی شکل گرفت. سپس نویسنده به عصر مشروطه می‌رسد و مهم‌ترین مسئله‌ی آن را، یعنی گذار شعر فارسی از فضای سنتی به عرصه‌ای نو و متفاوت، مورد تحلیل قرار می‌دهد. در ادامه، سیر دگرگونی شعر معاصر ایران به دوران پهلوی می‌رسد؛ دوره‌ای که در آن شعر آزاد پدیدار می‌شود، گرایش‌های گوناگون ادبی مجال بروز می‌یابند و شیوه‌های تازه‌ی شعری در قالب‌های متنوع تجربه می‌شوند. در فصل پایانی، زرقانی به بررسی دوره‌ی حاکمیت شبه‌ رمانتیسم می‌پردازد و این جریان را بر پایه‌ی بنیان‌های فرهنگی و اجتماعی زمانه تحلیل می‌کند. او نشان می‌دهد که در نتیجه‌ی این تحولات، شعر سنتی از جایگاه پیشین خود فاصله می‌گیرد و جنبش‌هایی نو همچون «موج نو» در عرصه‌ی شعر فارسی سر برمی‌آورند.