کتاب خاطرات احتشام‌السلطنه اثر محمد مهدی موسوی(۱۳۰۵ - ۱۳۶۴)، انتشارات زوار

کتاب «خاطرات احتشام‌السلطنه» نوشته «محمدمهدی موسوی» و منتشرشده از سوی انتشارات زوار، اثری ارزشمند در حوزه تاریخ قاجار و مشروطه است. این کتاب بر پایه زندگی و یادداشت‌های «محمود علامیر»، معروف به «احتشام‌السلطنه»، از رجال نامدار خاندان قاجارِ دولو نگاشته شده است. او در سال ۱۲۷۹ هجری قمری در تهران چشم به جهان گشود. پدرش «محمدرحیم‌خان علاءالدوله» در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار حاکم آذربایجان بود و مادرش «سلطان‌خانم» نوه پسری فتحعلی‌شاه به شمار می‌رفت. احتشام‌السلطنه پس از تشکیل نخستین دوره مجلس شورای ملی، به‌عنوان دومین رئیس مجلس انتخاب شد و نقش مهمی در شکل‌گیری و هدایت این نهاد تازه‌تأسیس داشت. کتاب حاضر مجموعه‌ای از خاطرات او در زمینه‌های گوناگون سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است و به‌همراه آن، شرحی درباره برخی از رجال برجسته دوره مشروطه نیز ارائه شده است. نویسنده در این اثر، علاوه بر گردآوری خاطرات احتشام‌السلطنه، با بهره‌گیری از منابع تاریخی، اسناد و مدارک معتبر، تحلیل‌هایی تطبیقی نیز انجام داده است تا روایت‌ها مستند و قابل اعتماد باشند. کتاب به شیوه‌ای نقلی نوشته شده، اما در بسیاری از بخش‌ها نویسنده از نقل صرف فراتر رفته و رخدادها را با تحلیل و تبیین تاریخی همراه کرده است؛ یعنی پس از بیان هر واقعه، به بررسی چرایی و پیامدهای آن نیز پرداخته است. در فصل نخست، زندگی خانوادگی و خصوصی احتشام‌السلطنه معرفی می‌شود و از ویژگی‌های شخصیتی او سخن به میان می‌آید. فصل‌های دوم تا ششم به‌ترتیب به مشاغل و مسئولیت‌های درباری و سیاسی وی در دوره‌های ناصرالدین‌شاه، مظفرالدین‌شاه، محمدعلی‌شاه، احمد‌شاه و رضا‌شاه اختصاص دارد. این ساختار منسجم، خواننده را با سیر تحولات زندگی و نقش سیاسی یکی از چهره‌های تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران آشنا می‌سازد.