کتاب خاطرات سیاسی قوام‌السلطنه اثر غلامحسین میرزاصالح، انتشارات معین

کتاب «خاطرات سیاسی قوام‌السلطنه» به کوشش «غلامحسین میرزاصالح» منتشر شده و دربردارنده‌ی یادداشت‌هایی از دوران دوم و سوم نخست‌وزیری احمد قوام، سیاست‌مدار برجسته و شناخته‌شده‌ی ایرانی است. این اثر ارزشمند، روایتگر بخشی از تاریخ پرتنش دهه‌های بیست و سی خورشیدی است؛ دوره‌ای که ایران در میان بازی‌های پیچیده‌ی حزبی، ضعف و اضمحلال شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی، و تأثیرگذاری گسترده‌ی حزب توده، روزگار پرتلاطمی را پشت سر می‌گذاشت. قوام‌السلطنه در چنین فضایی به ثبت خاطرات خود پرداخت؛ یادداشت‌هایی که بعدها از طریق یکی از دوستان «غلامحسین میرزاصالح» به دست او رسید و با تدوین، ویرایش و تصحیح دقیق، در قالب کتاب حاضر منتشر شد. آغاز کتاب با نقدی جامع و مفصل از سوی گردآورنده همراه است؛ نقدی که سال‌ها پیش در چند شماره از مجله‌ی «خواندنی‌ها» به چاپ رسیده و اکنون در ابتدای این کتاب جای گرفته تا ویژگی‌ها، ساختار و خصائص مهم «خاطرات سیاسی قوام‌السلطنه» را برای خواننده روشن سازد و تصویری واضح از اهمیت تاریخی و سیاسی آن ارائه دهد. در ادامه‌ی کتاب، موضوعات گوناگون و حساسی که قوام‌السلطنه در یادداشت‌های خود به آن‌ها پرداخته، بررسی می‌شود. از مهم‌ترین این موضوعات می‌توان به طرح تحریم مذاکرات نفت، ارتباط با شوروی و ماجرای تجزیه‌ی آذربایجان و تشکیل حکومت‌های خودمختار در آن، ممانعت دولت شوروی از خروج نیروهایش از ایران، مذاکرات وزیران خارجه‌ی دولت‌های آمریکا، شوروی و انگلیس درباره‌ی سرنوشت ایران، طرح تجزیه‌ی کشور، مفاد موافقت‌نامه‌ی قوام–سادچیکف، انتخابات دوره‌های چهاردهم و پانزدهم مجلس شورای ملی، و در نهایت اعلام جرم علیه قوام‌السلطنه و سقوط کابینه‌ی او اشاره کرد. «خاطرات سیاسی قوام‌السلطنه» نه‌تنها تصویری روشن از فضای سیاسی ایران در میانه‌ی قرن چهاردهم خورشیدی به دست می‌دهد، بلکه از منظر پژوهش‌های تاریخی و سیاسی نیز اثری ماندگار و مرجع به‌شمار می‌آید.