کتاب از قرارداد دارسی تا سقوط رضاشاه اثر محمد علی موحد، انتشارات کارنامه

کتاب «خواب آشفته نفت» اثری چهارجلدی از دکتر محمدعلی موحد، چهره‌ای نام‌آشنا در حوزه تاریخ و ادبیات ایران است که به‌کوشش نشر کارنامه منتشر شده است. این مجموعه پژوهشی برجسته، روایتی مستند و تحلیلی از تاریخ سیاسی و اقتصادی معاصر ایران ارائه می‌دهد و یکی از آثار مرجع در زمینه تاریخ نفت و نهضت ملی ایران به‌شمار می‌رود. در جلد نخست «خواب آشفته نفت»، دکتر موحد به بررسی رویدادهای تاریخی «از قرارداد دارسی تا سقوط رضا شاه» می‌پردازد و تصویری روشن از آغاز نفوذ نفت در سیاست ایران ترسیم می‌کند. جلدهای دوم و سوم این مجموعه به موضوع «دکتر مصدق و نهضت ملی ایران» اختصاص دارد؛ جایی که نویسنده با دقتی تحسین‌برانگیز، روند ملی شدن صنعت نفت و چالش‌های سیاسی و حقوقی آن را واکاوی می‌کند. در جلد چهارم، روایت به مرحله تعیین‌کننده‌ای از تاریخ می‌رسد؛ یعنی «از کودتای ۲۸ مرداد تا سقوط زاهدی»، که موحد در آن به تحلیل دقیق تحولات پس از کودتا و تأثیرات آن بر ساختار سیاسی و اقتصادی کشور می‌پردازد. محمدعلی موحد در نگارش این اثر سترگ، مبنای روایت خود را بر ظرافت‌ها و جزئیات حقوقی قراردادها و مذاکرات نفتی استوار کرده و از این منظر به تحلیل روند شکل‌گیری و تحول صنعت نفت ایران پرداخته است. تسلط و اشراف وی بر موضوعات مطرح‌شده، حاصل تحصیلات دانشگاهی‌اش در رشته‌های حقوق و علوم سیاسی، فعالیت مطبوعاتی در جایگاه سردبیر روزنامه شرکت نفت در دوران دکتر مصدق، و همچنین تجربه اجرایی او به‌عنوان معاون اوپک در سال‌های نخست تأسیس آن است. برآیند این دانش و تجربه، اثری قدرتمند و گران‌بها پدید آورده که در آن تاریخ ایران با نثری ادبی، روان و تحلیلی روایت می‌شود. به‌گفته نویسنده، «خواب آشفته نفت» در حقیقت داستانی از توسعه ایران زمین است؛ روایتی که در دل رخدادهای تلخ و شیرین تاریخی شکل گرفته و خوانندگان را با جزئیات پنهان پشت پرده جنبش نفت، مسیر توسعه ایران و چالش‌های بنیادین آن آشنا می‌سازد.