کتاب فهم علم اجتماعی اثر راجر تریگ، ترجمه شهناز مسمی پرست، انتشارات گل آذین

کتاب «فهم علم اجتماعی» نوشته‌ی راجر تریگ سفری عمیق و اندیشمندانه به مبانی فلسفی علوم اجتماعی است؛ اثری که با زبانی روان، منسجم و تأمل‌برانگیز، خواننده را به اندیشیدن در باب پرسش‌های بنیادین درباره‌ی علم، جامعه و دانش بشری فرامی‌خواند. تریگ در این کتاب نشان می‌دهد که فهم جامعه بدون بازنگری در پیش‌فرض‌های فلسفی امکان‌پذیر نیست و علوم اجتماعی، بیش از آنکه صرفاً رویکردی تجربی داشته باشند، در ریشه‌های خود به دغدغه‌های عمیق فلسفی گره خورده‌اند. علم یا علوم اجتماعی؟ نویسنده در این اثر به پرسش‌هایی مهم می‌پردازد: آیا علوم اجتماعی را می‌توان به معنای دقیق کلمه «علم» دانست؟ چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی میان علوم اجتماعی و علوم طبیعی وجود دارد؟ و چگونه می‌توان در مطالعه‌ی پدیده‌های انسانی میان «فهم» و «تبیین علی» تعادلی معتبر ایجاد کرد؟  فرد و جامعه یکی از مباحث کلیدی کتاب، رابطه‌ی فرد و جامعه است. تریگ این پرسش اساسی را طرح می‌کند که آیا جامعه صرفاً مجموعه‌ای از افراد است یا موجودیتی مستقل با قوانین و ساختارهای خاص؟ او در این زمینه می‌کوشد پیوند میان کنش فردی و ساختارهای اجتماعی را روشن سازد.  عینیت، ذهنیت و نقش پژوهشگر کتاب «فهم علم اجتماعی» به چالش دیرپای عینیت و ذهنیت در علوم اجتماعی می‌پردازد. از نگاه تریگ، پژوهشگر خود بخشی از جهانی است که قصد بررسی آن را دارد. به همین دلیل، ارزش‌ها، باورها و زمینه‌های فکری او اجتناب‌ناپذیر در فرایند تحقیق اثر می‌گذارند. او نقش «تفسیر» (Verstehen) را در فهم کنش‌های انسانی پررنگ می‌داند و امکان دستیابی به فهمی غیرنسبی از فرهنگ‌ها و جوامع دیگر را بررسی می‌کند.  عقلانیت و نسبی‌گرایی مفهوم عقلانیت یکی دیگر از مباحث محوری کتاب است. تریگ رویکردهای گوناگون به عقلانیت را واکاوی کرده و نشان می‌دهد که برداشت‌های متفاوت از این مفهوم چگونه بر نظریه‌ها و روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی اثر گذاشته‌اند. او همچنین به مواجهه‌ی علوم اجتماعی با نسبی‌گرایی فرهنگی و پساساختارگرایی می‌پردازد و هشدار می‌دهد که فروغلتیدن در نسبی‌گرایی مطلق می‌تواند امکان داوری و حقیقت‌جویی را از علوم اجتماعی سلب کند. به باور او، هرچند پذیرش محدودیت‌ها و زمینه‌مندی دانش اجتماعی ضروری است، اما علوم اجتماعی باید همچنان در پی فهمی معتبر، منسجم و قابل دفاع از جهان اجتماعی باشند.  فلسفه‌ی علم و روش‌شناسی این کتاب همچنین به تأثیر فلسفه‌ی علم بر شکل‌گیری نظریه‌ها و روش‌شناسی علوم اجتماعی می‌پردازد. در ویرایش‌های جدید، مباحثی همچون نظریه‌ی انتخاب عقلانی، نقدهای پسا‌مدرن و پیوند فلسفه‌ی علوم اجتماعی با سیاست نیز افزوده شده است. نتیجه‌گیری «فهم علم اجتماعی» تنها یک کتاب آموزشی برای دانشجویان و پژوهشگران نیست، بلکه دعوتی عمیق به بازاندیشی در جایگاه انسان در جهان، شیوه‌های شناخت او از خویشتن و دیگران و چالش‌های معرفت‌شناختی در مطالعه‌ی جامعه به شمار می‌رود. تریگ با نثری ساده اما اندیشه‌ورزانه، پلی می‌سازد میان فلسفه و علوم اجتماعی؛ پلی که عبور از آن، نگاه ما را به علم، جامعه و حتی خودمان دگرگون خواهد کرد.