کتاب آذربایجان ایران، آغاز جنگ سرد اثر جمیل حسنلی، ترجمه منصور صفوتی، انتشارات شیرازه

کتاب «آذربایجان ایران، آغاز جنگ سرد» نوشته جمیل حسنلی، توسط نشر «شیرازه» منتشر شده است. این اثر تاریخی و مستند به بررسی ماجرای ظهور و سقوط فرقه دموکرات آذربایجان و حرکت جدایی‌طلبانه آن می‌پردازد؛ حرکتی که در قالب حکومت فرقه دموکرات، از تابستان ۱۳۲۴ تا پاییز ۱۳۲۵، ایران را با بحرانی جدی و رو به گسترش در عرصه سیاسی مواجه ساخت. زمینه‌های این رخداد سال‌ها پیش با برنامه‌ریزی دقیق شوروی فراهم شد. اعزام مأموران ویژه در پوشش ایرانیان مهاجر آذربایجانی، جمع‌آوری اطلاعات محرمانه از درون کشور، و شناسایی توانمندی‌ها و ضعف‌های دولت مرکزی ایران از جمله اقداماتی بود که مقدمات بحران را شکل داد. کتاب حسنلی با تکیه بر اسناد محرمانه و دست‌اول آرشیوهای اتحاد جماهیر شوروی، به‌طور مستند جزئیات این ماجرا را بازگو می‌کند. نویسنده علاوه بر روایت روند شکل‌گیری و افول فرقه دموکرات آذربایجان، به نحوه پایان یافتن این بحران و ارتباط عمیق آن با آغاز جنگ سرد نیز می‌پردازد. تحلیل‌ها، نقدها و دیدگاه‌های نویسنده، این کتاب را به منبعی ارزشمند برای پژوهش در حوزه تاریخ معاصر ایران، جنگ سرد و روابط ایران و شوروی تبدیل کرده است.