کتاب رساله‌ای درباره رواداری اثر جان لاک، ترجمه محمد میرشکاک، انتشارات پیله

جان لاک، فیلسوف برجسته سده هفدهم میلادی در انگلستان، به‌طور گسترده به‌عنوان پدر لیبرالیسم کلاسیک شناخته می‌شود. او از مهم‌ترین مفسران نظریه قرارداد اجتماعی و از پیروان اصلی مکتب تجربه‌گرایی به‌شمار می‌آید. اندیشه‌های لاک تأثیر عمیقی بر فلسفه سیاسی و شناخت‌شناسی گذاشت و جایگاه او را به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین متفکران عصر روشنگری تثبیت کرد. نوشته‌های او الهام‌بخش اندیشمندانی چون ولتر، ژان‌ژاک روسو، بسیاری از فیلسوفان اسکاتلندی و حتی انقلابیون آمریکایی شد. آثار لاک ردپای روشنی در شکل‌گیری اندیشه‌های سیاسی جدید دارد و نمونه بارز آن را می‌توان در «اعلامیه استقلال ایالات متحده آمریکا» مشاهده کرد. یکی از مهم‌ترین نظریه‌های جان لاک، فرضیه او درباره ذهن است که به‌عنوان خاستگاه بسیاری از برداشت‌های امروزی از آگاهی و مفهوم «خود» شناخته می‌شود. این نظریه که بعدها در اندیشه فیلسوفانی چون دیوید هیوم، ژان‌ژاک روسو و ایمانوئل کانت برجستگی یافت، بر تعریف «خود» بر اساس استمرار «هوشیاری» تأکید می‌کرد. لاک بر این باور بود که انسان‌ها همانند لوحی سفید و خالی از دانش متولد می‌شوند؛ دانشی که تنها از طریق تجربه و مشاهده به دست می‌آید، نه به‌وسیله مفاهیم先‌ذاتی یا درونی. کتاب مشهور او با عنوان «رساله‌ای درباره رواداری» نخستین‌بار در سال ۱۶۸۹ میلادی به زبان لاتین منتشر شد و به‌سرعت به زبان‌های دیگر اروپایی ترجمه گردید. این اثر در شرایطی به چاپ رسید که بیم غلبه کاتولیسیسم بر انگلستان وجود داشت. لاک در این کتاب رواداری مذهبی را پاسخی خردمندانه به مسئله دین و حکومت معرفی کرد. رساله خطاب به فردی با عنوان «آقای محترم» نوشته شده بود که در حقیقت فیلیپ ون لیمبورخ، دوست نزدیک لاک، به‌شکل ناشناس و بدون اطلاع او اقدام به انتشارش کرد. این اثر نشان‌دهنده تمایز فلسفه لاک با اندیشه توماس هابز در کتاب «لویاتان» است. درحالی‌که هابز به تمرکز قدرت و اقتدار حکومت می‌اندیشید، لاک با تکیه بر تجربه‌گرایی و آزادی فردی، از تساهل و رواداری در برابر فرقه‌های گوناگون مسیحی دفاع کرد. به همین دلیل، «رساله‌ای درباره رواداری» یکی از متون بنیادین در شکل‌گیری فلسفه آزادی، حقوق مدنی و پایه‌های لیبرالیسم در تاریخ اندیشه سیاسی غرب به‌شمار می‌آید.