کتاب خدای مرده‌زاد اثر مارک لیلا، ترجمه زانیار ابراهیمی، انتشارات هرمس

کتاب «خدای مرده‌زاد» با زیرعنوان «دین، سیاست و غرب مدرن» اثر مارک لیلا، بررسی عمیقی از رابطه‌ی پرفرازونشیب دین و سیاست در تاریخ تفکر غرب است. این اثر کوششی است برای پاسخ به این پرسش بنیادین که چه عواملی سبب شدند دین و سیاست در غرب مدرن از یکدیگر جدا شوند؛ جدایی‌ای که امروزه در بسیاری از جوامع غربی بدیهی و طبیعی پنداشته می‌شود. مارک لیلا در این کتاب نشان می‌دهد که سکولاریزاسیون دنیای غرب محصول مستقیم مدرنیزاسیون یا عقلانی‌شدن جهان نیست، بلکه پیامدی از تحولات تاریخی ویژه‌ای در سنت مسیحی است. او تأکید می‌کند که غرب، در واکنش به الهیات سیاسی ـ یعنی گفتمانی که اقتدار سیاسی را تابع اراده‌ی الهی می‌دانست ـ به سوی جدایی امر دینی از امر سیاسی حرکت کرد. به باور نویسنده، ریشه‌ی این واکنش در تنش‌های درونی آموزه‌های مسیحی نهفته است؛ به‌ویژه در ادعای مرکزی مسیحیت مبنی بر حلول خدا در کالبد انسان از طریق مسیح. این آموزه پرسش‌های بنیادینی درباره‌ی ماهیت خدا و نسبت او با جهان ایجاد کرد. لیلا دو عامل محوری را در این روند برجسته می‌کند: نخست، مفهوم تثلیث با ترکیب عناصر الهی و انسانی آن؛ دوم، گذار تاریخی مسیحیت از یک دین صرفاً اخروی به نیرویی سیاسی ـ امپراتوری. او همچنین جنگ‌های مذهبی قرن شانزدهم را نقطه‌ی عطفی در این سیر تاریخی می‌داند. خشونت و آشوب ناشی از این جنگ‌ها اندیشمندان را به جست‌وجوی نظم تازه‌ای در زندگی سیاسی واداشت. در این میان، توماس هابز با نگارش «لویاتان» نمونه‌ای شاخص است؛ جایی که وی نظم سیاسی را نه بر اساس فرمان الهی، بلکه بر شالوده‌ی قرارداد اجتماعی تبیین کرد. با این حال، «خدای مرده‌زاد» فقط یک روایت تاریخی نیست. این کتاب تحلیلی انتقادی از تلاش پیوسته‌ی بشر برای تفسیر حیات سیاسی تحت اقتدار خداوند است. مارک لیلا به‌خوبی نشان می‌دهد که این جست‌وجو چگونه اندیشه‌ی غربی را شکل داده و چه تأثیری بر سیاست جهانی برجای گذاشته است. این اثر، یکی از مهم‌ترین مباحث تاریخ اندیشه را برای مخاطب روشن می‌کند و تصویری شفاف از نقش دین در تحول و پویایی سیاست غرب، از عصر روشنگری تا پایان جنگ جهانی دوم، به دست می‌دهد. «خدای مرده‌زاد» نه‌تنها برای پژوهشگران فلسفه‌ی سیاسی و دین‌پژوهی، بلکه برای همه‌ی علاقه‌مندان به فهم تاریخ معاصر غرب، کتابی ارزشمند و خواندنی است.