کتاب الماس کوه نور اثر ایرج امینی، ترجمه سیما سلطانی، انتشارات فرزان روز

ایرج امینی برداشت عمومی مردم ایران از چگونگی انتقال الماس «کوه نور» در دوران قاجار به انگلستان را نادرست دانسته و همچنین یادداشت ژوبر دربارهٔ دیدار با فتحعلی‌شاه و حضور الماس‌های «کوه نور» و «دریای نور» بر بازوان شاه ایران را رد می‌کند. او در کتاب خود با اشاره به تاریخ قرن شانزدهم هند و ماجرای ابر و همایون، به منشأ و جایگاه افسانه‌ای الماس کوه نور پرداخته و روایت دقیق‌تر و مستندتری از سرگذشت این گوهر گران‌بها ارائه می‌دهد. به گفتهٔ امینی، داستان تاریخی الماس کوه نور از دوران حملهٔ نادرشاه آغاز می‌شود؛ زمانی که این الماس پس از فتح هند به ایران آورده شد و سپس در جریان تحولات بعدی، به افغانستان و در دست سلسلهٔ ابدالیان رسید. او توضیح می‌دهد که پس از گذشت سال‌ها، الماس کوه نور در پی تحولات سیاسی شبه‌قاره، نهایتاً به انگلستان اهدا شد. ایرج امینی در ادامه، روند ورود الماس کوه نور به بریتانیا را به تفصیل شرح می‌دهد. او ضمن اشاره به دوران پادشاهی «رنجیت سینگ»، مرگ او و آشفتگی‌های پس از آن، به درگیری‌های داخلی سیک‌ها و سرکوب شورش‌ها توسط نیروهای انگلیسی می‌پردازد. طبق تحلیل او، پس از این تحولات، با امضای سند واگذاری پنجاب به دولت بریتانیا و بر اساس مادهٔ سوم این قرارداد، الماس کوه نور به طور رسمی به ملکه ویکتوریا تحویل داده شد. امینی در جمع‌بندی، این انتقال را از نظر قانونی و تاریخی، متعلق به دولت انگلستان می‌داند.