کتاب درباره دین اثر فریدریش شلایرماخر، ترجمه محمدابراهیم باسط، انتشارات نشر نی

درباره دین: سخنرانی‌های متفکرانه فریدریش شلایرماخر فریدریش شلایرماخر، متکلم برجسته آلمانی (۱۷۶۸–۱۸۳۴)، در اثر مهم خود با عنوان «درباره دین: سخنرانی‌های متفکرانه»، به دفاع از جایگاه دین در برابر بدبینی اندیشه مدرن پرداخت. نخستین نسخه این کتاب در سال ۱۷۹۹ منتشر شد و دو ویرایش دیگر نیز در دوران حیات او، به ترتیب در سال‌های ۱۸۰۶ و ۱۸۲۱، انتشار یافتند. شلایرماخر این نوشته‌ها را هنگام تدریس و ایراد خطابه‌های خود در برلین درباره دین نگاشت. ### شلایرماخر و چالش‌های عصر روشنگری دوران روشنگری با تقویت پژوهش‌های علمی و تاریخی، نوعی برتری آشکار برای عقلانیت و تجربه‌گرایی رقم زد و در نتیجه، الهیات در محیط دانشگاهی تحت‌الشعاع قرار گرفت. شلایرماخر درست در همین فضای فکری قلم می‌زد؛ دورانی که نه‌تنها ادامه جریان روشنگری، بلکه نخستین گام‌های جدی به سوی مدرنیته محسوب می‌شد. از اواخر قرون وسطا، با افول اقتدار الهیاتی و گسترش گفتمان عقلی در غرب اروپا، حوزه‌های فلسفه طبیعی و هنر رونقی تازه یافتند. با وجود این، متکلمان که تا آن زمان مهم‌ترین و تقریباً تنها جریان اندیشه‌ورزی دانشگاهی اروپا بودند، جایگاه خود را محدود به حاشیه‌های علمی دیدند. این دگرگونی زمینه‌ساز رویکرد شلایرماخر شد و در متن آغازین کتاب او نیز بازتاب روشنی دارد؛ جایی که با نگاهی منتقدانه به بی‌توجهی فرهیختگان مدرن نسبت به دین سخن می‌گوید. ### زندگی و دغدغه‌های فکری شلایرماخر شلایرماخر از نوجوانی با مسائل بنیادین مسیحی، به‌ویژه موضوع «کفاره»، به‌طور جدی درگیر بود. او از پانزده‌سالگی به پرسش‌های الهیاتی اندیشید و با تردیدهای خود دست و پنجه نرم می‌کرد. تحصیلات دانشگاهی او در «هاله» آغاز شد و نزدیک به پنج سال ادامه یافت. پس از آن، در سال ۱۷۹۳ در برلین تصدی مقام آموزشی را بر عهده گرفت و فعالیت علمی و تبلیغی خود را آغاز کرد. ### جایگاه اثر «درباره دین» آنچه اهمیت کتاب «درباره دین» را برجسته می‌کند، تلاش شلایرماخر برای گفت‌وگو با مخاطبان فرهیخته و شکاک است. او با زبانی استدلالی می‌کوشد نشان دهد که حتی در عصر خردورزی و سیطره علوم تجربی، دین نه‌تنها بی‌اعتبار نشده، بلکه همچنان می‌تواند معنایی ژرف برای زندگی انسان مدرن به ارمغان آورد. شلایرماخر در خطوط آغازین اثر خود تأکید می‌کند که پرداختن به دین برای طبقه‌ای از فرهیختگان که خود را فراتر از باورهای سنتی می‌پنداشتند، ممکن است اقدامی شگفت و نامنتظره جلوه کند. اما همین فاصله گرفتن از دین سبب شده بود که اندیشه دینی بار دیگر موضوع توجهی تازه و بحث‌انگیز شود. --- این سخنرانی‌ها، که نقطه تلاقی دین، فلسفه و مدرنیته به‌شمار می‌روند، همچنان از مهم‌ترین منابع در مطالعه الهیات مدرن و تاریخ دین در غرب محسوب می‌شوند.