کتاب دلقک‌ماهی اثر آلن دورانت، ترجمه ساره ارض پیما، انتشارات شهر قلم

کتاب «دلقک‌ماهی: درباره‌ی زندگی، مرگ... و ماهی» اثری شاعرانه و لطیف از آلن دورانت است که درون‌مایه‌ای عمیق و انسانی دارد. در عنوان فرعی این اثر، مفاهیمی که داستان به آن‌ها می‌پردازد به‌روشنی آورده شده‌اند و در میان آن‌ها، مسئله‌ی مرگ مهم‌ترین و محوری‌ترین موضوع به‌شمار می‌رود. مرگ، مفهومی دشوار برای توضیح دادن به کودکان است. هنگامی‌که کودکان در زندگی خود با از‌دست‌دادن عزیزانشان روبه‌رو می‌شوند، اغلب نمی‌دانند چگونه باید این واقعیت را بپذیرند یا با اندوه ناشی از آن کنار بیایند. شخصیت اصلی داستان، «داک»، پسربچه‌ای یازده‌ساله است که ناگهان با مرگ پدرش مواجه می‌شود. این رویداد برای او باورپذیر نیست؛ نمی‌تواند بپذیرد که دیگر پدری ندارد تا با شوخی‌هایش او را بخنداند یا هنگام صبحانه در کنارشان باشد. در ذهن داک پرسشی بزرگ شکل می‌گیرد و او را سرگردان می‌کند: چگونه ممکن است پدرش آن‌ها را تنها گذاشته و رفته باشد؟ هنگامی‌که در کلیسا، تابوت پدرش را می‌بیند، حقیقتِ تلخ مرگ بر او آشکار می‌شود و درمی‌یابد که پدرش واقعاً از جهان رفته است. تا این بخش از روایت، داستان حال‌و‌هوایی واقع‌گرایانه دارد؛ اما ناگهان با چرخشی ظریف، فضا رنگی خیال‌انگیز به خود می‌گیرد. در این بخش، داک صدای دلقک‌ماهیِ آکواریوم خانه را می‌شنود که با او سخن می‌گوید. پدرش مردی شوخ‌طبع و مهربان بوده است، کسی که همیشه خنده بر لب دیگران می‌نشاند؛ از همین‌رو اکنون در قالب یک دلقک‌ماهی بازمی‌گردد. این تصور خیال‌انگیز به داک کمک می‌کند تا با مرگ پدرش کنار بیاید؛ واقعیتی تلخ را از زاویه‌ای جادویی و کودکانه بپذیرد. این راز در دل او پنهان می‌ماند و آرام‌آرام به بخشی از زندگی‌اش بدل می‌شود. نویسنده با مهارتی تحسین‌برانگیز، میان واقعیت و خیال تعادلی لطیف ایجاد کرده است. قلم آلن دورانت به‌گونه‌ای است که خواننده باور می‌کند چنین اتفاقی می‌تواند در دنیای کودکانه‌ی داک رخ دهد و همین باور، باعث همدلی عمیق مخاطب با شخصیت اصلی می‌شود. فراتر از مضمون احساسی و انسانی داستان، «دلقک‌ماهی» جنبه‌ای آموزشی نیز دارد. داک در آکواریوم بزرگ خانه با ماهی‌های گوناگونی آشنا می‌شود و از خلال گفت‌وگوها و روایت‌ها، کودکان نیز با زیست و رفتار این موجودات دریایی آشنا می‌شوند. این بخش، به شکلی ظریف آموزش محیط‌زیست و احترام به موجودات زنده را در دل داستانی خیال‌انگیز جای داده است. کتاب «دلقک‌ماهی: درباره‌ی زندگی، مرگ... و ماهی» با زبانی ساده و روان، مفاهیم فلسفی و عاطفی عمیقی چون مرگ، زندگی، خیال و واقعیت را برای کودکان روایت می‌کند. همان‌گونه که در جهان آب، مرز میان تخیل و واقعیت در هم می‌آمیزد، در دنیای داک نیز مرگ و زندگی به‌سان دو روی یک حقیقت، جلوه می‌کنند. افزون بر این، اثر یادشده نگاه کودکان را نسبت به طبیعت و ضرورت مراقبت از موجودات زنده تقویت می‌کند و آنان را با درکی تازه از چرخه‌ی زندگی آشنا می‌سازد.