کتاب هدا گابلر اثر هنریک ایبسن، ترجمه بهزاد قادری، انتشارات بیدگل

نمایشنامه «هِدّا گابلر» اثر هنریک ایبسن، کاوشی قدرتمند و پایدار در ژرفای طبیعت انسان، انتظارات اجتماعی و پیامدهای امیال سرکوب‌شده است. ایبسن، نمایشنامه‌نویس برجسته نروژی که به دلیل نگاه روشن‌فکرانه به شخصیت‌ها و نقد تند هنجارهای اجتماعی شهرت دارد، با این اثر شاهکاری خلق کرده است که هنوز هم خوانندگان و مخاطبان جهانی را مسحور می‌کند. داستان حول محور شخصیت رازآلود و اصلی خود، هِدّا گابلر، می‌گردد؛ زنی که در دام انتظارات جامعه و آرزوهای برآورده‌نشده‌اش گرفتار شده است. در آغاز نمایش، هِدّا به‌تازگی ازدواج کرده و پس از بازگشت از ماه‌عسل، در موقعیتی قرار می‌گیرد که ایبسن با مهارت تمام، از خلال آن روایتی آکنده از تنش روانی و احساسات فروخورده را ترسیم می‌کند؛ روایتی که مخاطب را تا پایان در اوج تعلیق نگه می‌دارد. هِدّا گابلر شخصیتی است فراتر از زمان خود؛ زنی که علیه محدودیت‌های نقش سنتی زنان در جامعه‌ای محافظه‌کار سر به شورش برمی‌دارد. ایبسن استادانه پرتره‌ای از زنی را می‌آفریند که میان فشارهای هنجارهای جنسیتی، قید ازدواج و انتظارات اجتماعی، در تلاش برای یافتن معنا و اختیار شخصی خویش است. تضاد میان خواسته‌های درونی هِدّا، چهره اجتماعی که حفظ می‌کند و واقعیتی که در آن گرفتار است، تصویری روان‌شناختی غنی پدید می‌آورد؛ تصویری که خواننده را به درک چندلایه از شخصیت او فرا‌می‌خواند. درگیری محوری نمایش، بر محور میل سوزان هِدّا به قدرت و نفوذ می‌چرخد؛ میلی که در تضاد کامل با جایگاه اجتماعی و خانوادگی او قرار دارد. ایبسن از خلال این تضاد، تأثیر مخرب انتظارات جامعه بر آزادی فردی را واکاوی می‌کند و مخاطب را با حس همدلی عمیقی نسبت به کشمکش‌های درونی هِدّا همراه می‌سازد. نمادگرایی در «هِدّا گابلر» جایگاهی کلیدی دارد. ایبسن به‌کمک عناصری چون تپانچه‌های هِدّا، رابطه‌های دست‌کاری‌شده‌اش با دیگران و نقش محوری دست‌نوشته‌ای که در روند داستان قرار می‌گیرد، سطوح تازه‌ای از معنا و پیچیدگی به اثر خود می‌افزاید. هر یک از این عناصر، فضای تعلیق، اضطراب و تنش روانی اثر را عمیق‌تر می‌کند و به ساختار دراماتیک نمایش انسجامی چشمگیر می‌بخشد. «هِدّا گابلر» هم تراژیک است و هم برانگیزاننده تأمل. ایبسن در این نمایشنامه، هنجارهای اجتماعی و پیامدهای انتخاب‌های فردی را به چالش می‌کشد و خواننده را به تفکر درباره معنای آزادی، انتظارات جامعه و مسیر تحقق فردی وامی‌دارد. تنش حل‌نشده پایانی اثر، ذهن مخاطب را تا مدت‌ها درگیر نگه می‌دارد و او را به اندیشیدن درباره سرنوشت شخصیت‌ها و پیامدهای عمیق کنش‌های آنان دعوت می‌کند. هِدّا گابلر با امیال متناقض و کشمکش‌های درونی خود، نقطه کانونی و جذاب این تراژدی مدرن است. کاوش ایبسن در باب هنجارهای اجتماعی، آزادی فردی و سرکوب تمایلات انسانی، روایتی خلق می‌کند که پژواک آن در گذر زمان همچنان شنیده می‌شود. برای خوانندگانی که به آثار کلاسیکی علاقه‌مندند که هم‌زمان قراردادهای اجتماعی را زیر سؤال می‌برد و در روان انسان کاوشی ژرف می‌کند، «هِدّا گابلر» تجربه‌ای فکری، پرکشش و فراموش‌نشدنی رقم می‌زند.