کتاب چنین گفت غزالی اثر امام محمد غزالی، ترجمه زاهد ویسی، انتشارات نگاه معاصر

این کتاب ترجمه‌ای از اثر ارزشمند «ایها الوالد» نوشته امام محمد غزالی، متکلم، فقیه و فیلسوف برجسته قرن پنجم هجری است. در این نسخه، ضمن معرفی نسخه‌های خطی کتاب، به نشر انتقادی، چاپ‌ها، شروح، خلاصه‌ها و ترجمه‌های گوناگون آن، همچنین به تحقیقات انجام‌شده پیرامون اثر و توضیح بخشی از ترکیبات و اصطلاحات به‌کاررفته در متن پرداخته شده است. غزالی در این کتاب، صوفیان را به دلیل آمیختن تصوف با غلو، وهم در «شکیات» و بلند کردن صدا در ذکر و غنا مورد نقد قرار می‌دهد و با صراحت بیان می‌کند که تصوف راستین تنها بر دو پایه استوار است: «درست و راست بودن با خدا» و «مدارا با مردم». او در بخش‌های بعدی کتاب به شرح مقامات گوناگون صوفیان، از جمله ورع، رضا و دیگر مراتب سلوک می‌پردازد و می‌کوشد این مفاهیم را چنان تفسیر و تأویل کند که با زندگی روزمره انسان سازگار و قابل اجرا باشد. در پایان، نویسنده توجه مخاطب را به هشت نکته اساسی جلب می‌کند تا از چهار مورد آن، مانند اختلاط با امرا و حکام یا پذیرفتن بخشش و هدایای آنان، پرهیز کرده و در مقابل، به چهار نکته دیگر عمل نماید. بدین‌ترتیب، غزالی در مسیر سیر و سلوک خود، مراحل گوناگونی را پشت سر می‌گذارد: ابتدا از «شک علمی و حیرت» آغاز می‌کند، سپس به «جست‌وجو و تأمل» می‌پردازد و در نهایت با روش «صوفیانه» خویش راه حقیقت را می‌یابد. او معتقد است که راه رسیدن به حق و خدا را شناخته و به این باور رسیده است که تنها در پرتو اخلاص و عمل می‌توان به حقیقت نزدیک شد. ازاین‌رو، غزالی را می‌توان جست‌وجوگری فروتن و در عین حال صوفی‌ای اهل عمل دانست که در مسیر معرفت و سلوک، نمونه‌ای نادر از پیوند عقل و ایمان به‌شمار می‌رود.