کتاب زائر افسون شده اثر نیکلای لسکوف، ترجمه حمیدرضا آتش برآب، انتشارات ماهی

زائر افسون‌شده اثری از نیکولای لسکوف، نویسنده بزرگ روسی است. نوشته‌های لسکوف ساختار و قراردادهای ادبیات داستانی قرن نوزدهم روسیه را دگرگون کرد و سبکی تازه در روایت پدید آورد. در جهان داستانی او، روسیه‌ای متفاوت و خیال‌انگیز شکل می‌گیرد: سرزمینی اسطوره‌ای و رام‌نشدنی که ترکیبی ناآرام از ارتدکس‌ها و معتقدان قدیمی، سربازان و راهبان، رعیت‌ها و شاهزادگان، تاتارها و کولی‌ها را در خود جای داده است؛ کشوری پهناور که همواره آکنده از نوید جادو و شگفتی به نظر می‌رسد. داستان‌های لسکوف گاه ریشه در سنت شفاهی دارند و گاه به شکل حکایاتی پیچیده و چندلایه روایت می‌شوند. آنچه آثار او را متمایز می‌کند، حضور پررنگ صدای راوی است؛ صدایی که همچون قصه‌گویان قدیم مستقیماً با مخاطب سخن می‌گوید و خواننده را به حلقه شنوندگان داستان دعوت می‌کند. همین ویژگی سبب شده است که نوشته‌های لسکوف، در عین وفاداری به روایت سنتی، شگفت‌آور و مدرن جلوه کنند. هر یک از داستان‌های لسکوف جوهره‌ای از شرایط انسانی را بازتاب می‌دهد. او در بطن زندگی طبقات فرودست روسیه قرن نوزدهم، موضوعاتی چون عشق، ناامیدی، تنهایی، رنج و انتقام را به تصویر می‌کشد. با این حال روایت‌های او تنها تراژدی‌های انسانی نیستند، بلکه هنرمندانه با لایه‌ای از طنز اجتماعی و نقدهای ظریف همراه می‌شوند و ترکیبی از اسطوره و واقعیت می‌آفرینند؛ ترکیبی که مجموعه‌ای پُرشور و سرگرم‌کننده به دست می‌دهد. داستان زائر افسون‌شده روایت زندگی یک رعیت است که به بازگویی سرگذشت خود می‌پردازد. قهرمان داستان میان دو راه انتخاب قرار می‌گیرد: آرزوی مادرش برای خدمت به خدا و مسیر دیگری که زندگی دنیوی پیش پای او نهاده است. او راه دوم را برمی‌گزیند و سپس آنچه در فراز و نشیب زندگی بر او گذشته است، با صداقتی تلخ و شیرین روایت می‌کند. زائر افسون‌شده نه تنها داستانی درباره سرنوشت فردی است، بلکه آینه‌ای از جامعه و فرهنگ روسیه قرن نوزدهم به شمار می‌آید؛ روایتی که در آن هم اسطوره حضور دارد و هم حقیقت زیسته، و همین ویژگی آن را به یکی از آثار ماندگار لسکوف تبدیل کرده است.