کتاب سیری در دیوان شمس اثر علی دشتی، انتشارات زوار

این اثر مجموعه‌ای از نوشته‌ها درباره شناخت مولانا جلال‌الدین محمد بلخی و به‌ویژه شرح و تفسیر شماری از غزل‌های او در «دیوان شمس» است. نویسنده در این مجموعه می‌کوشد حالات، روحیات و جلوه‌های درونی شاعر را آشکار کند و تصویری روشن از شور و جذبه درونی مولانا ارائه دهد. نویسنده یادآور می‌شود: «دیوان شمس بازتاب روحی ناآرام، پرهیجان و سرشار از شور و جذبه است. نخستین ویژگی غزلیات جلال‌الدین، که او را از شاعران دیگر متمایز می‌سازد، آن است که نمی‌خواهد صرفاً شعر بگوید، بلکه در پی بیان احساسات گنگ، مبهم و جوشان خویش است.» او دیوان شمس تبریزی را «کوره‌ای از جذبه و حال» توصیف می‌کند؛ آیینه‌ای از روحی آواره و سرگردان که در عین بی‌قراری، نوری از سلوک و جذبه عاشقانه را در خود نهفته دارد. با این همه، در دیوان شمس تبریزی سیمای ارشادگرِ یک قطب روحانی کمتر نمایان است و چهره مجذوبِ سالکی از خود بی‌خود و عاشق، بیشتر جلوه می‌کند. بخش پایانی کتاب دربرگیرنده گزیده‌ای از اشعار دیوان شمس، شرح حال مولانا و شمس تبریزی، منتخبی از «فیه‌مافیه» و نیز نمونه‌هایی از نثر «مقالات شمس» است. این گزیده‌ها به درک عمیق‌تر از اندیشه و سلوک عرفانی مولانا و رابطه پررمز و راز او با شمس تبریزی یاری می‌رساند.