کتاب زنان تروا اثر ژان پل سارتر، ترجمه قاسم صنعوی، انتشارات نشر کتاب پارسه

دوستداران تئاتر با بازسازی و بازآفرینی متون کهن نمایشی یونان، چه بر صحنه نمایش و چه بر پرده سینما، آشنایی فراوان دارند. درام‌های اشیل، سوفوکل و اوری‌پید از روزگار باستان تاکنون بارها بازنویسی و اجرا شده‌اند و هر بار جلوه‌ای تازه از تراژدی یونانی را به نمایش گذاشته‌اند. ژان پل سارتر، نویسنده برجستۀ معاصر فرانسوی، نیز برای بیان اندیشه‌ها و دغدغه‌های فلسفی خود به اقتباس از یکی از تراژدی‌های کهن یونانی با عنوان «زنان تروا» روی آورد و این اثر را با عناصر و مفاهیم اجتماعی و سیاسی دوران خود درآمیخت. در متون تاریخی و ادبی یونان، ماجرای ربوده شدن هلن، همسر منلاس، که بهانه‌ای برای نابودی شهر افسانه‌ای تروا می‌شود، یکی از کهن‌ترین و شناخته‌شده‌ترین روایت‌هاست. اما زمانی که سارتر به بازآفرینی این درام می‌پردازد و در میان گفت‌وگوهای شخصیت‌های تراژدی اوری‌پید، مفاهیمی چون استعمار، خشونت و جنگ‌های مدرن را وارد می‌کند، داستان معنایی نو و امروزی می‌یابد. او در لابه‌لای سخنان شخصیت‌ها از جنگ‌های استعماری یاد می‌کند و جنگ ویتنام را نمونه‌ای از «جنگی کثیف» می‌خواند. سارتر در توصیف دیدگاه خود می‌گوید که انسان امروز می‌داند جنگ چیست؛ جنگی که در دوران اتمی نه پیروزی بر جا می‌گذارد و نه مغلوبی. پیام اصلی نمایشنامه نیز همین است: یونانیان تروا را ویران کردند، اما این پیروزی برایشان ثمری ندارد، زیرا انتقام خدایان به‌زودی دامن همۀ آنان را خواهد گرفت. همان‌گونه که کاساندر می‌گوید، هر انسان خردمندی باید از جنگ بپرهیزد و نیازی به تکرار این پند نیست؛ وضعیت پیروزان و شکست‌خوردگان خود گواهی روشن بر این حقیقت است. در پایان، سارتر ترجیح می‌دهد آخرین سخن را از زبان پوزئیدون بیان کند؛ سخنی که طنین هشدارآمیز آن در ذهن مخاطب باقی می‌ماند: شما همگی محکوم به نابودی هستید.