عصاره‌ای از کتاب غیبت شیخ طوسی اثر شیخ طوسی، ترجمه عباس اعتمادیان، انتشارات کتابستان معرفت

کتاب «عصاره‌ای از کتاب غیبت شیخ طوسی» اثر ارزشمند شیخ طوسی، یکی از مهم‌ترین دفاعیه‌های کلامی و حدیثی شیعه به شمار می‌آید که با هدف پاسخ‌گویی به بحران‌های فکری و اعتقادی دوران خود نوشته شد. این اثر به‌منظور تثبیت اصل اعتقادی غیبت تألیف گردید؛ اصلی که طولانی شدن آن موجب پیدایش پرسش‌ها و تردیدهای گسترده در جامعه شیعه شده بود. آقابزرگ تهرانی این کتاب را مجموعه‌ای از مستحکم‌ترین استدلال‌های عقلی و نقلی در اثبات وجود حضرت بقیة‌الله ارواحنا فداه و تبیین چرایی غیبت ایشان معرفی می‌کند. ساختار کتاب در هشت فصل تنظیم شده و شیخ طوسی آن را بر پایه منطق و استدلال سامان داده است. وی بحث را با اثبات ضرورت وجود امام در هر عصر آغاز می‌کند، سپس به اثبات ولادت و وجود فرزند امام حسن عسکری(ع) می‌پردازد. با استناد به روایات متواتر، حضور آن حضرت را تثبیت کرده و در ادامه به شبهات اصلی مخالفان پاسخ می‌دهد. از دیدگاه شیخ طوسی، علت غیبت ناشی از شرایط اجتماعی و خطرات جانی متوجه امام است. او مسئله طول عمر امام زمان(عج) را نیز با تکیه بر قدرت الهی و نمونه‌های تاریخی، امری ممکن و معقول می‌شمارد. افزون بر مباحث کلامی، کتاب شامل گزارش‌های تاریخی دقیقی نیز هست. شیخ طوسی در این بخش با استفاده از کتاب «الأخبار الوکلاء الأربعه» نوشته احمد بن نوح بصری، به معرفی نقش و فعالیت‌های نواب اربعه در دوران غیبت صغری می‌پردازد و توضیح می‌دهد که این دوره مقدمه‌ای برای ورود به غیبت کبری بوده است. شیخ طوسی در سراسر این کتاب با تلفیق استدلال‌های عقلی و نقلی، غیبت کبری را تبیین کرده و اثبات می‌کند که امام دوازدهم همان مهدی موعود(عج) است که مشیت الهی او را در پس پرده غیبت قرار داده است. «عصاره‌ای از کتاب غیبت شیخ طوسی» به‌دلیل استحکام علمی و رویکرد عقلانی و روایی خود، از ماندگارترین آثار تاریخ اندیشه شیعه در زمینه پاسخ به شبهات درباره امام زمان(عج) به شمار می‌آید؛ اثری که از زمان تألیف تاکنون همواره مورد استفاده و استناد عالمان، پژوهشگران و محققان حوزه و دانشگاه بوده است.