کتاب سفرنامه‌های انگلیسی‌ها در ایران اثر مجموعهٔ نویسندگان، ترجمه ساسان طهماسبی، انتشارات امیرکبیر

کتاب «سفرنامه‌های انگلیسی‌ها در ایران» مجموعه‌ای ارزشمند از روایت‌های نخستین اروپاییانی است که در قرن شانزدهم میلادی به ایران صفوی سفر کردند. نویسندگان این سفرنامه‌ها، که اغلب بازرگانان، نمایندگان سیاسی یا ماجراجویان حرفه‌ای بودند، تجربه‌هایشان از مواجهه با جامعه ایرانی را با نگاهی آمیخته به کنجکاوی، منفعت‌طلبی و داوری‌های فرهنگی ثبت کرده‌اند. ### نویسندگان سفرنامه‌ها این کتاب شامل گزارش‌های آنتونی جنکینسون، ریچارد چینی، آرتور ادواردز، ریچارد ویلز، لورنس چپمن، لیونل پلامتری و کریستوفر بارو است. این سفرنامه‌ها به دوره‌ای تعلق دارند که ایران در عصر صفوی، به‌ویژه در زمان شاه طهماسب و شاه محمد خدابنده، ساختار سیاسی و مذهبی خود را تثبیت می‌کرد و هم‌زمان با قدرت‌های منطقه‌ای و اروپایی در تعامل و تقابل بود. ### دغدغه‌ها و انگیزه‌های سفر هر یک از این مسافران با هدفی ویژه به ایران آمدند: برخی نمایندگان شرکت‌های بازرگانی برای کشف مسیرهای تازه تجارت، برخی در پی برقراری ارتباطات دیپلماتیک، و گروهی دیگر تنها شیفته ناشناخته‌های سرزمین‌های شرقی بودند. ### گزارش‌های آنتونی جنکینسون جنکینسون که نماینده شرکت بازرگانی مسکوی بود، ایران را از زاویه‌ای کاملاً تجاری توصیف می‌کند. او شهرهایی چون قزوین و تبریز را به دقت شرح داده و به ساختار اقتصادی، بازارها، کالاهای مبادله‌شده و روابط بازرگانی پرداخته است. در کنار این مسائل، توصیف فضای اجتماعی و رفتار ایرانیان با خارجی‌ها نیز جایگاه مهمی در گزارش‌های او دارد. بااین‌حال، نوشته‌هایش گاه آمیخته با پیش‌داوری‌های فرهنگی است؛ ستایش‌هایی از نظم و دیوان‌سالاری ایرانیان در کنار قضاوت‌هایی محتاطانه درباره آداب، پوشش و مناسبات مذهبی مردم دیده می‌شود. ### مشاهدات دیگر سفرنامه‌نویسان سفرنامه‌نویسان دیگر نیز اطلاعاتی متنوع از ساختار دیوانی، روابط درباری، مناسبات اجتماعی، وضعیت زنان و جغرافیای طبیعی ایران ارائه کرده‌اند. بسیاری از این گزارش‌ها بر پایه مشاهده زندگی روزمره شکل گرفته‌اند؛ از رفتار مردم در بازار گرفته تا آداب میزبانی، پوشش و آیین‌های مذهبی. در نتیجه، تصویری از ایران صفوی شکل می‌گیرد که هم جنبه تاریخی دارد و هم بازتابی از ذهنیت نویسندگان است. ### ایران در نگاه اروپاییان در دیدگاه این مسافران، ترکیبی از غرابت و تحسین نسبت به ایران دیده می‌شود. برای آنان، ایران سرزمینی ناشناخته و گاه شگفت‌انگیز بود که در عین حال تمدنی ریشه‌دار و ساختارهای منظم حکومتی داشت. نظم شهری، معماری اصیل و نقش پررنگ دیوان‌سالاران در مدیریت کشور، نشانه‌هایی از جامعه‌ای پیچیده و سامان‌مند ارائه می‌کرد که با بسیاری از سرزمین‌های شرق تفاوت داشت. ### اهمیت تاریخی کتاب کتاب «سفرنامه‌های انگلیسی‌ها در ایران» صرفاً گزارشی از سفرهای ماجراجویانه نیست، بلکه آیینه‌ای تاریخی از مواجهه دو جهان متفاوت در یکی از برهه‌های حساس تاریخ ایران محسوب می‌شود. این سفرنامه‌ها، علاوه بر ارزش تاریخی، برای علاقه‌مندان به شناخت نگاه اروپاییان به ایران و بررسی نخستین تعاملات میان شرق و غرب، منبعی معتبر و خواندنی به شمار می‌آیند.