کتاب شطرنج باز اثر اشتفن تسوایک، ترجمه محمد مجلسی، انتشارات دنیای نو

در رمان «شطرنج‌باز»، می‌بینیم که آقای ب، پس از ربودن کتابی درباره آموزش شطرنج، برای کاستن از رنجِ تنهایی و سکوت طاقت‌فرسای سلول انفرادی، به این بازی پناه می‌برد. او به‌تدریج زیر و بم‌ها و ظرافت‌های شطرنج را می‌آموزد و چنان شیفته و دلبسته این «بازی شاهانه» می‌شود که احساس می‌کند به سرزمینی ناشناخته گام نهاده است. تسوایک در زمان نگارش این اثر، خود را همچون شاهی در تنگنای بازی شطرنج می‌دید که هیچ راه پیش و پسی ندارد؛ گویا او نیز در زندگی شخصی‌اش گرفتار تله‌ای بی‌راه‌فرار شده بود و امیدی به گشایش نمی‌دید. در این رمان، آقای ب انسانی هوشمند، متفکر و درون‌گراست که در سایه تنهایی و سکوت، شطرنج را تنها از روی یک کتاب می‌آموزد. پس از آزادی، او در برابر چنتو ویک، قهرمان بزرگ و شکست‌ناپذیر شطرنج جهان، می‌نشیند و رویارویی‌ای پرتنش آغاز می‌کند. چنتو ویک جوانی است روستایی، خام و خشن که حتی نمی‌تواند نامه‌ای چندسطری را بی‌غلط بنویسد، اما در بازی شطرنج بی‌رقیب است؛ شخصیتی که می‌تواند نمادی از نازی‌های پیروزمند و بی‌اعتنا به فرهنگ و ارزش‌های انسانی باشد. در‌ مقابل، آقای ب را می‌توان بازتابی از خود نویسنده دانست؛ انسانی اهل تفکر که در نبرد خرد و قدرت، از درون پیروز می‌شود. او از صحنه نبرد سربلند بیرون می‌آید، اما با خود پیمان می‌بندد که دیگر هرگز مهره‌های شطرنج را لمس نکند. شاید اگر تسوایک نیز چنین عهدی با خویش می‌بست و از نوشتن کناره می‌گرفت، زنده می‌ماند. با این حال، او نمی‌توانست از اندیشیدن و نوشتن، از بیان وجدان آگاه و روشن دوران خود، دست بشوید.