کتاب صور خیال در شعر فارسی اثر محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات آگه

از مهم‌ترین مبانی که شاعر برای زیباتر ساختن سخن خود و تمایز آن از گفتار معمولی به‌کار می‌گیرد، استفاده از عناصری همچون استعاره، تشبیه، مجاز، کنایه و دیگر آرایه‌های ادبی است. این آرایه‌ها موجب می‌شوند شعر حال‌و‌هوایی خیال‌انگیز پیدا کند و میان مفاهیم ذهنی شاعر و واقعیت‌های موجود در طبیعت، پلی شکوهمند و اسرارآمیز پدید آید. این عناصر که به «صور خیال» شهرت دارند، همان پل‌های رمزآلودی هستند که شاعر برای پیوند دادن تخیلات و ذهنیات خویش با واقعیات و عینیات می‌سازد. خواننده با عبور از این پل به جهان خیال‌انگیز شاعر وارد می‌شود، مفاهیم را از منظر او درمی‌یابد و از شیوه‌ی باشکوه بیان شاعرانه، تأثیری ژرف می‌پذیرد. از جمله پژوهش‌های مهمی که در زمینه‌ی بررسی ماهیت و شناخت این عناصر در آثار ادبی فارسی انجام شده، کتاب «صور خیال در شعر فارسی» است؛ اثری ارزشمند که با عنوان فرعی «تحقیق انتقادی در تطور ایماژهای شعر پارسی و سیر نظریه‌ی بلاغت در اسلام و ایران» به قلم دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی نگاشته شده است. این کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش نخست به بررسی مباحث کلی مربوط به صور خیال، ارکان و عناصر آن می‌پردازد و به‌تفصیل آرا و نظریات پژوهشگران بلاغت اسلامی، سیر تاریخی اندیشه‌های آنان و نوآوری‌های پدید‌آمده در این حوزه را تحلیل و تبیین می‌کند. در بخش دوم، نویسنده مطالب بخش نخست را در اشعار شاعران بزرگ و برجسته‌ی فارسی جست‌وجو کرده و به جلوه‌ها و زمینه‌های گوناگون صور خیال در آثار آنان اشاره می‌نماید.