کتاب فتوح‌البلدان اثر احمد بن یحیی بن جابر بلاذری، ترجمه محمد توکل، انتشارات ماهریس

کتاب «فتوح‌البلدان» اثر «احمد بن یحیی بن جابر بلاذری» از مهم‌ترین و نادرترین منابع تاریخی درباره ایران و جهان اسلام به شمار می‌آید. این اثر ارزشمند، جایگاهی ویژه در میان منابع تاریخی خاورمیانه و جهان عرب دارد و قرن‌هاست که مورخان و پژوهشگران برای شناخت تحولات تاریخی از آن بهره می‌برند. دکتر «محمد توکل» با بازگردانی فارسی این کتاب ارزشمند، دسترسی پژوهشگران و خوانندگان ایرانی را به یکی از منابع اصیل تاریخ اسلام و فتوحات مسلمانان ممکن ساخته است. مطالعه «فتوح‌البلدان» نه‌تنها خواننده را با تاریخ ایران و دوران شکل‌گیری جهان اسلام آشنا می‌کند، بلکه امکانی فراهم می‌آورد تا مخاطب، بدون درنظرگرفتن نیت یا اندیشه‌ پدیدآورندگان رخدادهای تاریخی، روند واقعی وقایع را دنبال کرده و به درکی روشن‌تر از حقیقت آنها دست یابد. از ویژگی‌های برجسته این کتاب آن است که متن آن در گذر زمان، با وجود دست‌نویس‌های گوناگون، کمترین تغییر را به خود دیده و ساختار اصلی‌اش تقریبا دست‌نخورده باقی مانده است. بلاذری در نگارش «فتوح‌البلدان» توجه خود را بر سرزمین‌هایی متمرکز کرده که مسلمانان در دوره‌های مختلف تاریخی به فتح آنها پرداخته‌اند و تا زمان زندگی خود این مسیر را ادامه داده است؛ ویژگی‌ای که این اثر را از نگاشته‌های دیگر مورخان متمایز می‌کند. همچنین، برخلاف بسیاری از آثار تاریخی آن دوران، «فتوح‌البلدان» در زمره سیره‌نویسی‌ها قرار نمی‌گیرد و تنها به زمان پیامبر اسلام (ص) محدود نمی‌شود. از همین‌رو می‌توان گفت این کتاب با ارائه گزارشی جامع از فتوحات اسلامی، تصویری دقیق از تحولات قرون هفتم تا بخشی از قرن نهم میلادی ارائه می‌دهد؛ تصویری که آن را به یکی از منابع کلیدی شناخت تاریخ سیاسی و فرهنگی جهان اسلام بدل ساخته است.