کتاب ارزیابی شتابزده اثر جلال آل احمد، انتشارات امیرکبیر

کتاب «ارزیابی شتابزده» مجموعه‌ای از هجده مقاله‌ی جلال آل‌احمد در نقد ادبیات، اجتماع، هنر و سیاست دهه‌ی چهل شمسی است. این اثر را می‌توان به‌راستی نماد روشنفکری ایران در یکی از حساس‌ترین و مهم‌ترین مقاطع تاریخ معاصر، یعنی دهه‌ی ۴۰ خورشیدی، دانست. «ارزیابی شتابزده» بازتاب‌دهنده‌ی تمام ویژگی‌ها و خصیصه‌هایی است که در ذهنیت ایرانیِ روشنفکران آن دوره بروز یافت؛ از توسعه‌گرایی و تمایل به پیشرفت تا نقد توسعه‌ی شتابزده، از گرایش به غرب و الگوهای آن تا واکنش انتقادی در قالب مفهوم «غرب‌زدگی»، از توجه به میراث ادبی و هنری غرب، به‌ویژه آثار فرانسوی، تا تلاش برای یافتن نوعی بومی‌گرایی و هویت مستقل. در نهایت، این روند به جست‌وجوی پی‌گیر «بازگشت به خویشتن» منجر شد؛ بازگشتی که جنبه‌ی سلبی‌اش بر جنبه‌ی ایجابی آن غلبه داشت. روشنفکران این جریان به‌خوبی می‌دانستند چه چیزی را نمی‌خواهند، اما در ارائه‌ی تصویری دقیق، تاریخ‌مند و روشن از آنچه می‌خواستند، ناکام و دچار ابهام بودند. این مجموعه، تصویری جامع از تناقض‌ها، دغدغه‌ها و کشمکش‌های فکری روشنفکری ایرانی در دهه‌ی چهل ارائه می‌دهد و همچنان منبعی ارزشمند برای درک جریان‌های فکری و اجتماعی آن دوران است.