کتاب بورژوای اشراف‌منش اثر مولیر، ترجمه مجموعهٔ نویسندگان، انتشارات قطره

کتاب «بورژوای اشراف‌منش» نوشتهٔ مولیر با ترجمهٔ اعظم‌السادات ایزدی و مینا رحیمی از سوی نشر قطره منتشر شده است. این نمایشنامهٔ معروف دربارهٔ تاجری ثروتمند به نام ژرژ ژوردن است که در آرزوی آن است تا در میان مردم، چون اشراف‌زادگان شناخته شود. او برای رسیدن به این هدف از مشاورهٔ افراد کاردان بهره می‌گیرد و در مسیر خود به اپراها، محافل اجتماعی و جشنواره‌های مختلف سر می‌زند. داستان با شخصیت‌هایی طنزآمیز و موقعیت‌هایی کمدی پیش می‌رود و تلاش ژوردن برای ارتقای جایگاه اجتماعی‌اش به نتایجی مضحک و درعین‌حال تأمل‌برانگیز منتهی می‌شود. این اثر، کمدیِ پرمایه‌ای است که نگاهی نقادانه به فرهنگ اشرافی و جامعهٔ زمان خود دارد. کتاب «بورژوای اشراف‌منش» از جمله آثار ارزشمند مولیر، نمایشنامه‌نویس نامدار فرانسوی، به‌شمار می‌آید. اگر آشنایی اندیشمندان ایرانی با مولیر در دوران ترجمهٔ متون ممکن نمی‌شد، بی‌تردید نوشته‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده و نمایشنامه‌های میرزا آقا تبریزی نیز به این شکل پدید نمی‌آمد. تأسیس دارالفنون و گسترش نهضت ترجمه، راه را برای روشن‌اندیشان آن دوره گشود تا با الهام از طنز و محتوای انتقادی آثار مولیر، پایه‌های پوسیدهٔ حکومت قاجار، فساد اجتماعی و عقب‌ماندگی فرهنگی آن زمان را افشا کنند و آثاری در سبک و شیوهٔ او خلق نمایند. مولیر را نمی‌توان صرفاً نمایشنامه‌نویسی بزرگ در چارچوب زبان و فرهنگ فرانسه دانست. وسعت اندیشه، خلاقیت و زبان نمایشی او چنان تأثیری دارد که در تمامی دوران‌ها زنده و پویا مانده و همواره تحسین دوستداران هنر و اندیشه را برمی‌انگیزد. این توفیق حاصل تفکر عمیق، ارادهٔ استوار و پایداری او در برابر دشواری‌هاست. مولیر حتی در سخت‌ترین شرایط از مردم فاصله نگرفت و نگذاشت مخاطبانش لذت زندگی، شوق تماشا، خندیدن و جسارت در نقد را از یاد ببرند. یکی از جنبه‌های مهم خلاقیت مولیر که موجب ماندگاری او در فرهنگ فرانسه شده است، تعهدش به گروه نمایشی‌اش بود. از آغاز همکاری با «مادلن بژار» و پیوستن به گروه تئاتر ایلوستر در سال ۱۶۴۳ تا پایان عمرش در ۱۶۷۳، لحظه‌ای از مدیریت و پشتیبانی آن غافل نشد. او چندبار، به‌ویژه در سال ۱۶۴۵، به‌دلیل بدهی‌های گروه حتی راهی زندان شد اما باز از تلاش نایستاد. کوشش‌های مستمرش برای تأمین کار و تداوم زندگی گروه، او را پس از ناکامی در پاریس به سفری پانزده‌ساله در مناطق، شهرها و روستاهای فرانسه کشاند. این سفر تجربه‌ای پربار برای شناخت مردم، نیازهای اجتماعی و فرهنگ عامه بود؛ تجربه‌ای که به مولیر آموخت نمایش‌هایی ساده‌تر و مردمی‌تر بیافریند و از سال ۱۶۵۵ تا پایان عمر به نویسندگی بپردازد. زمانی که مولیر با انبوهی از تجربه و شناخت به پاریس بازگشت و حمایت برادر شاه و سپس خود شاه را به‌دست آورد، به مردی پخته و دانا بدل شده بود. او با دیدن سقوط اخلاقی دربار، فضل‌فروشی نادانان، فساد اشراف، تزویر زاهدنمایان، مال‌دوستی وکلا، و حماقت نوکیسگان، زبان به انتقاد تند گشود و با طنزی گزنده به جنگ ریاکاری و حماقت اجتماعی رفت. سخنان تند و نیشدارش در نمایش‌ها باعث شد مخالفان فراوانی پیدا کند؛ او را به بی‌اخلاقی، دشمنی با دین و فساد اخلاقی متهم کردند و حتی خواهان مرگش شدند. تنها حمایت لویی چهاردهم و علاقهٔ شاه به هنر طنزآمیز او بود که مانع خاموشی‌اش شد. با وجود حسادت هم‌دوره‌هایش مانند راسین و کورنی و دسیسه‌های درباریان، مولیر هیچ‌گاه از باورهایش عقب ننشست. او تا آخرین روز زندگی، کار هنری خویش را ادامه داد و تسلیم فشارها نشد. راز ماندگاری آثار او نه‌فقط در تندی انتقادهای اجتماعی، بلکه در مهارتش در درام‌نویسی، قدرت زبان، خلق موقعیت‌های نمایشی و شخصیت‌پردازی‌های عمیق است. با این ‌همه، دشمنی معاندان، سانسور آثار مهمی چون «تارتوف»، «دون ژوان»، «مکتب زنان» و «مردم‌گریز»، و نیز فشارهای روحی و جسمی، مرگ فرزندان، بحران خانوادگی و بیماری سل، سرانجام این هنرمند سترگ را از پا درآورد. مولیر در زمان اجرای نمایش «مریض خیالی» روی صحنه جان سپرد. مولیر در شاهکارهایش به ژرف‌نگری در خلق‌وخوی انسان می‌پردازد؛ ریشه‌های نادانی، حسادت، ریا و خودفریبی را می‌کاود و بی‌رحمانه حماقت‌های بشری را نقد می‌کند. در عین‌حال هیچ نویسنده‌ای به‌اندازهٔ او از عشق به زندگی، احترام به آزادی، ارزش دوستی و ستایش صداقت سخن نگفته است.