کتاب هنرپیشه کیست؟ اثر دنی دیدرو، ترجمه احمد سمیعی، انتشارات امیرکبیر

دنی دیدرو (۱۷۱۳–۱۷۸۴)، فیلسوف برجسته‌ی عصر روشنگری اروپا، در ایران بیشتر با رمان‌های «ژاک قضاوقدری و اربابش»، «برادرزاده‌ی رامو» و «راهبه» شناخته می‌شود. او همچنین نقش مهمی در گردآوری، تنظیم و ویرایش «دایرةالمعارف مستدل دانش، هنر و پیشه‌ها» داشت. دیدرو با روحیه‌ی نقادانه و نگاه نوگرایانه‌اش، شیوه‌های تازه‌ای در رمان‌نویسی، نقد نقاشی، ادبیات نمایشی و هنر بازیگری مطرح کرد و به‌گونه‌ای عمیق بر ادبیات و هنر قرن هجدهم اروپا تأثیر گذاشت. رساله‌ی «پارادوکس بازیگر» از مهم‌ترین آثار نظری او در حوزه‌ی هنر تئاتر است. این رساله درباره‌ی نقش بازیگر، شیوه‌های اجرای نقش و چگونگی کنترل احساسات نگاشته شده است. دیدرو در این اثر با نقد روش رایج بازیگری در زمان خود، نظریه‌ای تازه ارائه می‌دهد که بر مبنای آن، بازیگری مدرن باید از مرز تقلید صرف عبور کند و با اتکا بر مطالعه، تمرین، تجربه و تفکر، به هنری آگاهانه و کنترل‌شده تبدیل شود. او هدف خود را دستیابی به شیو‌ه‌ای از بازیگری می‌دانست که هم قابلیت اجرای «درام بورژوایی» را داشته باشد و هم پاسخگوی نیازهای نمایشی عصر روشنگری و دوران مدرن باشد. دیدرو برخلاف جریان غالب قرن هجدهم، بازیگری را نه صرفاً ابراز احساسات، بلکه هنری می‌دانست که قواعد آن نیازمند دانش، تمرین مستمر و پرورش ذهنی است. رساله‌ی «پارادوکس بازیگر» نخستین‌بار در سال ۱۸۳۰، پس از مرگ دیدرو، در فرانسه منتشر شد و تا امروز یکی از منابع مهم نظری در تاریخ تئاتر و بازیگری به‌شمار می‌رود.