کتاب ایران در بحران اثر رودی متی، ترجمه خسرو خواجه نوری، انتشارات امیرکبیر

در توضیحات پشت جلد کتاب آمده است: «اگر سلسله صفوی از میان نمی‌رفت، آینده ایران احتمالاً تغییر چندانی نمی‌کرد. در واقع گسست بنیادینی رخ نداد. شناخت عصر صفویه به‌عنوان بخشی مهم از تاریخ ایران یک موضوع است و تلقی آن به‌منزله فصلی مقدر و غایت‌گرایانه در روایت حماسی و ناسیونالیستی موضوعی دیگر. در این پژوهش تفسیری به مجموعه گسترده‌ای از عوامل محیطی، اقتصادی و به‌ویژه سیاسی پرداخته می‌شود تا نشان داده شود چگونه تعامل دولت و جامعه ایرانی با جهان بیرون، به شکل خاصی پیش رفت و در نهایت به تضعیف و سقوط صفویه انجامید. هدف اصلی، تبیین سرنوشت این سلسله است، نه توضیح چرایی «ناکامی» ایران در پیروی از مسیر تجدد اروپایی؛ زیرا این، موضوعی متفاوت است. ج. ئل موکیر در کتاب اخیر خود درباره ظهور قدرت صنعتی بریتانیا می‌نویسد: «دشمن اصلی رشد اقتصادی، همان باج‌گیرها و چپاولگرانی بودند که اقتصاددانان مؤدبانه‌تر آنان را رانت‌خوار می‌نامیدند؛ کسانی که بهره‌برداری از دسترنج دیگران را ساده‌تر از آن می‌یافتند که خود وارد فعالیت‌های اقتصادی مولد شوند.» شواهد محکمی در دست نیست که نشان دهد اگر حمله افغان‌ها (یا سایر نیروهای خارجی) به ایران صورت نمی‌گرفت، پدیده رانت‌خواری از جایگاه شیوه مسلط کسب درآمد کنار می‌رفت.» در بخشی دیگر از کتاب می‌خوانیم: «سیر تاریخی صفویان از برخی ابعاد، نمودار نظریه مشهور ابن‌خلدون درباره «جزر و مد» دولت‌های پیشامدرن در خاورمیانه است. شاهنشاهی صفوی از نظر عمر کوتاه و سقوط ناگهانی نمونه‌ای روشن‌تر از امپراتوری عثمانی به شمار می‌رود. همچنین، از نگاه الهام دینی و نقشی که در شکل‌گیری و افول آن ایفا کرد، بیشتر به امپراتوری مغول در هند [تیموریان] شباهت دارد. در آغاز، اسماعیل جنگاور و کاریزماتیک با یاری رزمندگان قزلباش حکومت را بنیان می‌نهد؛ دولتی که با شور مذهبی و آرمان موعودگرایانه مستقر می‌شود. اما در پایان، این جریان به سلطنت سلطان حسین، پادشاهی ضعیف‌النفس و درباری، منتهی می‌گردد. رزمندگان اسب‌سوار و سلحشور جای خود را به درباریانی می‌دهند که آرامش مخده نرم کاخ را بر زین سخت اسب ترجیح می‌دهند، از میدان نبرد می‌گریزند و کشور را در برابر یورش عشایر نیرومند و تازه‌نفس بی‌دفاع می‌گذارند.»