کتاب ابعاد گمشده معنا در نشانه‌شناسی روایی کلاسیک اثر مرتضی بابک معین، انتشارات علمی و فرهنگی

در نشانه‌شناسی روایی کلاسیک، تنها با دو نوع تعامل روبه‌رو می‌شویم. نخست، «نظام معناییِ عمل یا کنشِ برنامه‌مدار بر روی چیزها» که بر اصل نظم و قاعده استوار است؛ و دوم، «نظام معنایی مجاب‌سازی» که بر پایه نیت‌مندی، سوژه‌ها را در پیوندی متقابل با یکدیگر قرار می‌دهد. این کتاب چهار نظام معناییِ «برنامه‌مداریت»، «مجاب‌سازی»، «تصادف» و «تطبیق» را معرفی می‌کند. محور اصلی بحث بر نظام معنایی «تطبیق» است؛ نظامی که نخستین‌بار اریک لاندوفسکی آن را مطرح کرده است. در نشانه‌شناسی روایی کلاسیک، گرماس دو نظام «برنامه‌مداریت» و «مجاب‌سازی» را پایه‌گذاری کرده بود، هرچند در اثر خود با عنوان «در باب نقصان معنا» به دو نظام «تطبیق» و «تصادف» نیز اشاره می‌کند. اریک لاندوفسکی، که می‌توان او را نشانه‌شناسی پساگرماسی دانست، با تمرکز بر ابعاد گمشده معنا، نظام معنایی «تطبیق» را به‌صورت موشکافانه‌تری مورد واکاوی قرار می‌دهد. کتاب حاضر ضمن معرفی این نظام، می‌کوشد کارکرد آن را در حوزه‌ها و گفتمان‌های گوناگون بررسی کند و میزان کارآیی نظام معنایی تطبیق را در بافت‌های مختلف نشان دهد. فصل دوم کتاب به ارائه و تحلیل الگوهایی می‌پردازد که اریک لاندوفسکی در نشانه‌شناسی اجتماعی مطرح کرده است. بنیان این فصل بر این اصل استوار است که هویت و این‌همانی تنها در نسبت با مفاهیم غیریت و دیگربودگی معنا پیدا می‌کند. بر اساس همین اندیشه، لاندوفسکی چهار استراتژی متفاوتِ برخورد «منِ غالبِ مرجع» با «دیگریِ مغلوب» را تحلیل می‌کند و با تغییر زاویه دید از «منِ مرجع» به «دیگری»، چهار سبک زندگیِ «اسنوب»، «داندی»، «خرس» و «آفتاب‌پرست» را از یکدیگر تفکیک می‌نماید. در بخش «ابعاد گمشده معنا»، کتاب در دو فصل گسترده، این الگوهای اجتماعی را به‌صورت تحلیلی و همراه با مثال‌هایی دقیق بررسی می‌کند. فصل نخست با عنوان «نظام معنایی تطبیق یا رقص در تعامل» به مباحثی چون چالش در نظام مجاب‌سازی، گونه‌های انگیزه، نظام تصادف، خطرهای احتمالی و حتمی، مفهوم خطر و استراتژی، جامعه و فضامندی، گذار از استفاده به پراتیک و اشکال گوناگون تعامل می‌پردازد. فصل دوم با عنوان «مسئله هویت و تعامل خود با دیگری» نیز به موضوع‌هایی مانند پذیرش هویتی، هنجار عینی و هنجار ارزشی، خاموشی نشانه‌ای، سردرگمی نشانه‌ای، چهار گونه جابه‌جایی، رهگذر برنامه‌مدار، رهگذر مسئول و مسافر کنجکاو اختصاص دارد و رویکردی تحلیلی و تطبیقی نسبت به مسئله تعامل انسان با دیگری در ساختارهای اجتماعی و نشانه‌ای ارائه می‌دهد.