کتاب روایت‌شناسی اثر مانفرد یان، ترجمه ابوالفضل حری، انتشارات علمی و فرهنگی

روایت‌شناسی به مطالعه ساختار روایت و شیوه‌هایی می‌پردازد که از طریق آن‌ها داستان‌ها بر ادراک و فهم انسان تأثیر می‌گذارند. ریشه‌های نظری این حوزه تا دوران ارسطو، شاعر و فیلسوف یونانی، قابل ردیابی است؛ بااین‌حال، به‌طور کلی پذیرفته شده که روایت‌شناسی مدرن با آثار فرمالیست‌های روسی آغاز شده است، به‌ویژه با پژوهش‌های ولادیمیر پراپ در کتاب «ریخت‌شناسی افسانه‌های عامیانه» (۱۳۰۷/۱۹۲۸) و نظریه‌های میخائیل باختین درباره هتروگلوسیا، گفت‌وگومندی و گاه‌نگاری. روایت‌شناسی شناختی یکی از پیشرفت‌های نوین در این حوزه به شمار می‌رود و امکان درک عمیق‌تر و گسترده‌تری از مفهوم روایت را فراهم می‌کند. برخلاف رویکردهای ساختارگرا که بر سازمان درونی و اجزای داستان متمرکزند، روایت‌شناسی شناختی می‌پرسد: انسان‌ها چگونه داستان‌ها را معنا می‌کنند و چگونه از آن‌ها برای حس‌سازی از جهان پیرامون خود بهره می‌برند؟ روایت‌شناسان ساختارگرا مانند ریمون کنان، داستان روایی را «بیان متوالی رویدادهای داستانی» تعریف می‌کنند. در مقابل، روایت‌شناسان شناختی تمرکز اصلی خود را بر این می‌گذارند که انسان‌ها چگونه چیزی را «به‌عنوان روایت» تجربه می‌کنند، نه صرفاً بر ساختار درونی متن. نمونه‌ای معروف در این زمینه، داستان شش‌کلمه‌ای است که می‌گوید: «برای فروش: کفش‌های کودک، هرگز پوشیده نشده». این جمله کوتاه، هرچند در رویکرد کاملاً ساختاری ممکن است روایت به‌شمار نیاید، اما در سطح ادراک انسانی، حس و معنای روایت را در ذهن مخاطب برمی‌انگیزد.