کتاب فلسفه ارتباطات اثر ولفگانگ دونزباخ، ترجمه احسان شاه قاسمی، انتشارات علمی و فرهنگی

کتاب «فلسفه ارتباطات»، ویرایش‌شده به‌کوشش ولفگانگ دونزباخ، از جامع‌ترین و معتبرترین منابع در حوزه مطالعات ارتباطات به‌شمار می‌آید. این اثر ارزشمند که نخستین‌بار در مارس سال ۲۰۰۸ منتشر شد، مجموعه‌ای دوازده‌جلدی با بیش از شش‌هزار صفحه است و گستره‌ای وسیع از مفاهیم، نظریه‌ها، چهره‌های کلیدی و رویکردهای روش‌شناختی را در زمینه‌های ارتباطات، رسانه، ارتباطات سیاسی، روابط عمومی، حقوق رسانه و شاخه‌های مرتبط در بر می‌گیرد. جلد دوم این مجموعه بخشی از ساختار گسترده و نظام‌مند آن است و مدخل‌هایی را در محدوده حروف میانی الفبا شامل می‌شود. هر مدخل با دقت علمی بالا و ویراستاری دقیق تنظیم شده و توسط متخصصان برجسته هر حوزه نگاشته شده است. این دانشنامه در ژانر آثار علمی ـ مرجع جای دارد و در تمامی جلدها، لحن رسمی، دقیق و آکادمیک خود را حفظ کرده است. مدخل‌ها به‌صورت الفبایی سازمان‌دهی شده‌اند و برای دسترسی آسان‌تر، دارای ارجاعات متقابل، نمایه‌های موضوعی و کتابشناسی اختصاصی هستند. ساختار کارآمد این چینش سبب می‌شود تا خواننده، چه دانشجوی علاقه‌مند و چه پژوهشگر حرفه‌ای، بتواند با سرعت و دقت به اطلاعات مورد نظر خود درباره مفاهیم، پیشینه نظری و منابع تحقیقاتی دست یابد. برخلاف آثار روایی یا داستانی، جلد دوم مانند سایر مجلدات، فاقد روایت داستانی است؛ با این‌حال، محور آن بر تبیین مفاهیم بنیادی، نظریه‌های کلیدی و تحولات تاریخی در حوزه ارتباطات استوار است. در این مجلد، به‌گونه‌ای جامع هم دیدگاه‌های کلاسیک و نظریه‌های پایه پوشش داده می‌شود و هم مفاهیم نوپدیدی چون فناوری‌های دیجیتال، رسانه‌های اجتماعی و مدل‌های تعامل چندفرهنگی بررسی می‌شوند. از مفاهیم برجسته و تکرارشونده در این جلد می‌توان به افکار عمومی، اخلاق رسانه، تعامل‌های بین‌فردی، گفتمان سیاسی و روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی اشاره کرد. یکی از امتیازهای پررنگ این مجموعه، گستره بین‌المللی آن است؛ نویسندگان از کشورهای مختلف برگزیده شده‌اند و رویکردها نیز بین‌فرهنگی، تطبیقی و مقایسه‌ای‌اند. این ویژگی موجب شده تا دانشنامه از محدوده پژوهش‌های صرفاً غربی فرا رود و دیدگاهی فراگیر و جهانی ارائه دهد. در میان نویسندگان و مشارکت‌کنندگان نام‌آشنای این مجموعه، نام چهره‌های برجسته‌ای چون دنیس مک‌کویل، برگر و بورگون به چشم می‌خورد که هر یک سهمی قابل‌توجه در پیشبرد نظریه‌های ارتباطی داشته‌اند. ولفگانگ دونزباخ (۱۹۴۹ تا ۲۰۱۵)، ویراستار این اثر، از برجسته‌ترین پژوهشگران عرصه ارتباطات بود. او استاد و بنیان‌گذار دپارتمان ارتباطات در دانشگاه فنی درسدن آلمان و پیش‌تر مدرس دانشگاه‌های ماینز، برلین و دورتموند بود. دونزباخ همچنین ریاست انجمن بین‌المللی تحقیقات افکار عمومی (WAPOR) و انجمن بین‌المللی ارتباطات (ICA) را بر عهده داشت و آثار متعددی در حوزه ارتباطات سیاسی، روزنامه‌نگاری و افکار عمومی منتشر کرد. دانشنامه «فلسفه ارتباطات» نقطه اوج تلاش‌های علمی و حرفه‌ای او برای ایجاد نظامی جامع در مطالعات ارتباطات به‌شمار می‌آید. در مجموع، جلد دوم این دانشنامه، همچون سایر مجلدات، نه‌تنها مرجعی معتبر و کاربردی است، بلکه تصویری منسجم و مستند از پیکره دانش ارتباطی معاصر ارائه می‌دهد. برای دانشجویان، پژوهشگران، کتابداران و متخصصانی که به‌دنبال منابعی جامع، دقیق و بین‌المللی در زمینه ارتباطات و رسانه هستند، این مجموعه یک منبع ضروری و بی‌بدیل محسوب می‌شود.