کتاب فرهنگ ایرانی اثر محمد محمدی ملایری، انتشارات توس

اثر حاضر، کتابی از دکتر محمد محمدی ملایری است که به بررسی «فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی» می‌پردازد. این پژوهش ارزشمند به یکی از حساس‌ترین و مهم‌ترین دوره‌های تاریخ ایران، یعنی دوران سقوط امپراتوری ساسانی تا ظهور پادشاهی‌های مستقل ایرانی در سده‌های سوم و چهارم، اختصاص دارد. در این دوران، ملت ایران دستخوش یکی از عمیق‌ترین دگرگونی‌های تاریخی خود شد و با وجود فراز و فرودهای فراوان، میراثی گرانبها از فلسفه، حکمت و اندیشه ایرانی در فرهنگ اسلامی برجای گذاشت. پایان حکومت ساسانی در شرایطی شگفت‌انگیز رخ داد؛ سقوط این امپراتوری هم‌زمان بود با ظهور عصری نوین در شرق. در آن‌سوی مرزهای غربی ایران، جنبشی مذهبی به نام اسلام شکل گرفت که جهان آن روز را متحول کرد. ساسانیان که در آن روزگار از ضعف و ناتوانی رنج می‌بردند، نتوانستند در برابر یورش اعراب مسلمان ایستادگی کنند و پس از مقاومت‌هایی کوتاه و پراکنده، سرانجام تسلیم شدند. با گذر زمان، برگ تازه‌ای در تاریخ این سرزمین گشوده شد؛ برگی که برای آیندگان و خردمندان، آموزه‌ای ژرف از پایداری، دگرگونی و تداوم فرهنگی به همراه داشت. با پایان یافتن فصلی از تاریخ شرق و آغاز دورانی نو، ایران که زمانی مرکز یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های سیاسی و فرهنگی شرق بود، به بخشی از دولت تازه‌تأسیس اسلامی – عربی بدل شد. دکتر محمد محمدی ملایری در این کتاب با نگاهی پژوهش‌گرانه و تحلیلی، تأثیر «نظام و تشکیلات اداری ایران» بر ساختار بوروکراسی عربی، نقش روحانیون ایرانی در شکل‌گیری جریان‌های فکری، و همچنین سهم ایران در گسترش جنبش‌های علمی و ادبی دوره عباسیان را بررسی کرده است. او در ادامه، به تبیین تأسیس مراکز علمی و دانشگاه‌های ایرانی و نقش آن‌ها در تکوین حکمت، فلسفه و عرفان ایرانی – اسلامی می‌پردازد. این کتاب تلاشی است برای بازنمایی پیوندهای عمیق میان فرهنگ ایرانی و تمدن اسلامی و روشن ساختن سهم ایران در پویایی ادبیات عربی و تمدن اسلامی.