کتاب نخستین زنان صوفی اثر مریم حسینی (1341)، انتشارات علم

کتاب «نخستین زنان صوفی» به تحقیق و ترجمه‌ی مریم حسینی، اثری ارزشمند در حوزه‌ی عرفان اسلامی و زن‌شناسی دینی است که گزارش‌ها، زندگینامه‌ها، اندیشه‌ها، عقاید، گفتار، رفتار و احوال هشتاد و دو زن وارسته در تاریخ اسلام را گردآوری کرده است. سرنوشت این زنان پارسا از میان ملت‌های گوناگون اسلامی، به‌ویژه از ایران، برگزیده شده و با رویکردی دقیق و مستند ارائه گردیده است. «نخستین زنان صوفی» بر محور مفاهیم عمیق عرفانی همچون عشق الهی، طاعت و عبادت خداوند، زهد، تقوا، ترک دنیا و سیر و سلوک معنوی نگاشته شده است. کتاب با زندگینامه‌ی رابعه عدویه آغاز می‌شود، سپس به شرح حال چهره‌هایی چون لبابه متعبده، فاطمه نیشابوری، شعوانه و دیگر زنان صوفی برجسته می‌پردازد و در پایان با سرگذشت عایشه، دختر احمد طویل مروزی، خاتمه می‌یابد. مریم حسینی این اثر را از کتاب «ذکر النِّسوه المتعبدات الصوفیات» نوشته‌ی ابو عبدالرحمن سلمی به فارسی برگردانده است. متن اصلی این کتاب برای سال‌ها مفقود بود تا اینکه در اوایل دهه‌ی نود میلادی، دکتر محمد طناحی نسخه‌ای از آن را کشف کرد و این رخداد، تحولی بزرگ در شناخت و پژوهش درباره‌ی «نخستین زنان صوفی» ایجاد نمود. پس از آن، نسخه‌ی تصحیح‌شده‌ی دکتر طناحی با دقتی مثال‌زدنی و با جزئیاتی علمی‌تر، توسط خانم ارکیا کرنل، استاد دانشگاه دوک در آمریکا، بازبینی و حاشیه‌نویسی شد. مقدمه‌ی مفصل کرنل بر این کتاب، شامل بررسی تاریخی نوشته‌های سلمی، تحلیل زندگی و جایگاه فرهنگی و مذهبی او و تبیین فضای فکری دورانش است. در این اثر ارزشمند، مکاتب فکری و سلوکی زنان صوفی از نگاه سلمی و ابن‌جوزی تحلیل و دسته‌بندی شده و دیدگاه‌های سلمی درباره‌ی «نخستین زنان صوفی» با استناد به منابع اصیل ارائه گردیده است. افزون بر این، در حواشی کتاب، پژوهش‌های کرنل درباره‌ی عارفان و صوفیان آن عصر با استناد به اسناد، مدارک و سلسله راویان ذکرشده در نوشته‌های سلمی آورده شده است. «نخستین زنان صوفی» اثری است که علاوه بر ارزش علمی و تاریخی، جایگاهی ویژه در معرفی نقش زنان در عرفان اسلامی و گسترش اندیشه‌های معنوی در جهان اسلام دارد.