کتاب گزیده مخزن الاسرار از پنج گنج نظامی اثر نظامی گنجوی، ترجمه عبدالحمید آیتی، انتشارات علمی و فرهنگی

مخزن‌الاسرار نخستین مثنوی نظامی گنجوی، شاعر بزرگ ایرانی، است. از آن‌جا که در خود این کتاب اشاره‌ی مستقیم یا غیرمستقیمی به تاریخ سرایش یا زمان تقدیم اثر به والی آذربایجان نشده و در منابع معتبر دیگر نیز تاریخ دقیق خلق آن ذکر نگردیده است، تعیین زمان دقیق نگارش این اثر به‌طور قطعی ممکن نیست. نظامی گنجوی، شاعر مسلمان ایرانی و از پیروان اهل سنت، در قرن دوازدهم میلادی می‌زیست. او را برجسته‌ترین شاعر حماسی‌ـ‌عاشقانه در تاریخ ادبیات فارسی می‌دانند؛ شاعری که زبان گفت‌وگویی و واقع‌گرایانه را با شکوه حماسه درآمیخت و سبک تازه‌ای پدید آورد. نظامی در دورانی پرآشوب از نظر سیاسی و فکری زندگی می‌کرد؛ عصری که آثار او بازتابی از آن شرایط متحول است. با این‌حال، اطلاعات اندکی درباره‌ی زندگی شخصی او، روابطش با حامیان و تاریخ دقیق نگارش آثارش در دست است، زیرا افسانه‌ها و روایت‌های گوناگونی که در طول زمان پیرامون او شکل گرفته، گزارش‌های زندگی‌نامه‌نویسان بعدی را با رنگی از خیال‌آمیزی آمیخته است. او همچون بسیاری از شاعران برجسته‌ی روزگار خود، اشعارش را به حاکمان و والیان مختلف تقدیم می‌کرد، اما از زندگی درباری کناره می‌گرفت و به استقلال فکری و هنری خود پایبند بود. نظامی را باید استاد بی‌بدیل سبک مثنوی، یعنی شعر با ابیاتِ دو قافیه، دانست؛ شیوه‌ای که به او امکان داد اندیشه‌های ژرف و سخن موزون را در قالبی زیبا و ماندگار بیان کند.