کتاب خودزندگی‌نامه اثر لارا مارکوس، ترجمه مریم قیاسوند، انتشارات لوگوس

در سال‌های اخیر، «خودزندگی‌نامه» به یکی از محبوب‌ترین گونه‌های آثار ادبی در میان نویسندگان از حوزه‌ها و طبقات مختلف اجتماعی و حرفه‌ای تبدیل شده است. این شکل خاص از نگارش، در میان منتقدان ادبی، فیلسوفان، مورخان و روان‌شناسان نیز جایگاهی بنیادین دارد؛ زیرا به باور آنان، خودزندگی‌نامه‌ها نه‌تنها درکی روشن‌تر از سبک‌های زیستن در گذشته به دست می‌دهند، بلکه تا حد زیادی نشان‌دهندۀ نگاه شخصی نویسنده به جایگاه خود در جهان هستند. فیلیپ لوژون، منتقد برجستۀ ادبی که آثارش در زمینۀ زیست‌نگاری تأثیر فراوانی بر مطالعات ادبی معاصر گذاشته است، خودزندگی‌نامه را چنین تعریف می‌کند: «روایتی گذشته‌نگر و منثور که در آن شخصی حقیقی دربارهٔ وجود خویش سخن می‌گوید و بر زندگی فردی، به‌ویژه بر رشد و تحول شخصیت خود تمرکز دارد.» بااین‌حال، بلافاصله ایرادی بنیادین مطرح می‌شود: هیچ الزام منطقی وجود ندارد که خودزندگی‌نامه فقط در قالب نثر نوشته شود. در واقع، نمونه‌هایی اندک از خودزندگی‌نامه‌های منظوم نیز وجود دارد؛ از جمله شعر «پیش‌درآمد» اثر ویلیام وردزورث که نمونه‌ای شاخص از این گونه به‌شمار می‌رود. با وجود چنین نقدهایی، دغدغۀ اصلی لوژون فراتر از بحث قالب نوشتاری است و بیشتر به مسئلۀ «هویت» در نگارش خودزندگی‌نامه مربوط می‌شود؛ همان پیمان نانوشته‌ای که میان متن و خواننده برقرار می‌گردد و به موجب آن، اطمینان حاصل می‌شود که نام نویسنده متعلق به شخصی واقعی است و قهرمان روایت همان راوی است. چارلز داروین دربارۀ خودزندگی‌نامه‌اش می‌نویسد: «هنگامی که اقدام به نگارش این گزارش از خود کردم، چنان بود که گویی مرده‌ام و از دنیایی دیگر به زندگی خود می‌نگرم.» این سخن، یکی از پارادوکس‌های اساسی ژانر خودزندگی‌نامه را آشکار می‌کند؛ زیرا ثبت کامل یک زندگی، تنها زمانی ممکن است که نویسنده از بیرون و گویی در مقام یک «فرد مرده» به آن بنگرد. افزایش خاطره‌نویسی‌ها در دهه‌های اخیر و گسترش روزافزون آن‌ها را نیز می‌توان پاسخی به دشواری بازنمایی کلیت یک زندگی دانست. این اثر ضمن تأیید ویژگی‌های متمایز خودزندگی‌نامه به‌مثابه‌ گونه‌ای از نوشتار و ابزاری برای بازتاب تجربه، با بررسی این تحولات، بر پیوندهای درهم‌تنیده و گاه مرزناپذیر میان داستان و خودزندگی‌نامه تأکید می‌کند.