کتاب پروست علیه زوال اثر یوزف چاپسکی، ترجمه شبنم نیک رفعت، انتشارات گمان

در سال‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۴۱، در اردوگاه گولاگ گریازوفک، واقع در حدود چهارصد کیلومتری شمال مسکو، گروهی از افسران لهستانی که در اسارت بودند، راهی کاملاً متفاوت و مؤثر برای مقاومت در برابر نابودی اخلاقی و فکری یافتند. آنان پس از ساعت‌ها کار طاقت‌فرسا در سرمای طاقت‌سوز زمستان شوروی، در اتاقی گرد هم می‌آمدند و درباره‌ی موضوعاتی که با آن‌ها آشنا بودند گفت‌وگو می‌کردند؛ از تاریخ و کوهنوردی گرفته تا معماری. در میان آنان، یوزف چاپسکی، نقاش و نویسنده‌ی برجسته‌ی لهستانی، سخنانی درباره‌ی نقاشی فرانسه و لهستان و نیز ادبیات فرانسه بیان می‌کرد و بیش از همه، به بررسی آثار پروست می‌پرداخت. اثری که حکومت شوروی آن را نمونه‌ای از ادبیات منحط بورژوازی می‌دانست، اما در حقیقت، نمایشی زنده از قدرت حافظه و الگویی بی‌نظیر از مقاومت فرهنگی و فکری به شمار می‌رفت. این تجربه نه‌تنها مستند گویایی از پایداری انسان در تاریک‌ترین شرایط است، بلکه متنی عمیق و خواندنی نیز محسوب می‌شود.