کتاب ایمان و معرفت اثر جان هیک، ترجمه حسن قنبری، انتشارات علم

کتاب «ایمان و معرفت» اثر جان هیک، پژوهشی تحلیلی دربارۀ رابطۀ میان ایمان دینی و عقلانیت فلسفی با تمرکز ویژه بر سنت مسیحی است. هیک در این اثر می‌کوشد نشان دهد که چگونه می‌توان برای ایمان دینی، پشتوانه‌ای عقلانی و مبنایی فلسفی فراهم آورد. او کتاب را با بررسی ماهیت ایمان آغاز می‌کند و این دیدگاه را به نقد می‌کشد که گزاره‌های ایمانی صرفاً نوعی باور بی‌پشتوانه و بدون توجیه‌اند. در مقابل، هیک ایمان را متکی بر اعتماد و تعهد معرفی کرده و آن را راهی برای مواجهه و درک واقعیت می‌داند. از نظر او، ایمان تنها پذیرش یک مجموعه باورهای اعتقادی نیست، بلکه ساحتی وجودی و ژرف‌تر دارد. در فصل دوم، هیک ایمان را نوعی «باور گزاره‌ای» تبیین کرده و برای پشتیبانی از نظر خود به آراء کاتولیکی ـ تومیستی استناد می‌کند. او توضیح می‌دهد که در این برداشت، عقل و اراده نقشی فعال در شکل‌گیری ایمان ایفا می‌کنند. همچنین همسو با برخی اندیشه‌های معاصر در فلسفۀ دین تأکید دارد که ایمان، تعهدی بیرون از مرز عقلانیت محسوب نمی‌شود. در بخش بعدی، نویسنده رابطۀ میان ایمان و اخلاق را بررسی کرده و نشان می‌دهد که ایمان می‌تواند منشأ نوعی شهود اخلاقی باشد و انسان را نسبت به ارزش‌های اخلاقی حساس و آگاه سازد. سپس به نظریه‌های مربوط به تجربۀ دینی در قرن نوزدهم و بیستم می‌پردازد و ایمان را به‌عنوان ابزاری تفسیری معرفی می‌کند؛ ابزاری که به مؤمن امکان می‌دهد تجربه‌های دینی خود را معنا و تفسیر کند. فصل دیگری از کتاب به موضوع فیض الهی اختصاص یافته است. هیک در این بخش به آراء متفکران قرون وسطی می‌پردازد؛ کسانی که معتقد بودند ایمان و معرفت دینی بخششی الهی و نتیجۀ فیض خداوند است. او ضمن بررسی این دیدگاه، به پرسش اصلی می‌پردازد که آیا چنین رویکردی آزادی، اراده و استقلال انسان را در عرصۀ ایمان نفی می‌کند یا نه. در فصول پایانی، نویسنده موضوعاتی چون منطق ایمان و رابطۀ ایمان با حقیقت را مورد بحث قرار می‌دهد. هیک در مجموع تلاش می‌کند تصویری جامع از چیستی ایمان، کارکردهای آن و نسبت آن با معرفت، اخلاق، آزادی و عقلانیت ارائه کند. کتاب «ایمان و معرفت» می‌تواند منبعی ارزشمند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان فلسفه، به‌ویژه فلسفۀ دین، کلام و مطالعات دینی باشد و زمینه‌ای برای فهم عمیق‌تر نسبت میان ایمان دینی و عقلانیت انسانی فراهم آورد.