کتاب نقد وقت اثر قاسم هاشمی نژاد، انتشارات هرمس

قاسم هاشمی‌نژاد از نویسندگانی است که در حوزه‌های گوناگونی طبع‌آزمایی کرده است؛ از شعر، داستان و رمان تا نقد ادبی، از تصحیح متون کلاسیک و پژوهش‌های عرفانی گرفته تا گفت‌وگو با نویسندگانی چون ابراهیم گلستان و هوشنگ گلشیری و نیز نوشتن فیلمنامه. در کتاب «نقد وقت»، بسیاری از این توانایی‌ها و تخصص‌ها در کنار یکدیگر جمع شده‌اند. «نقد وقت» فیلمنامه‌ای است تاریخی که فراتر از روایت رویدادها، به عرفان و شعر نیز می‌پردازد. هاشمی‌نژاد در این اثر به زندگی مولانا و شمس تبریزی روی آورده و رابطۀ میان آن دو را درون‌مایه‌ی اصلی فیلمنامه قرار داده است؛ موضوعی جذاب که افسانه، واقعیت و تاریخ را درهم می‌آمیزد. نویسنده در این فیلمنامه به سراغ مقطع حساسی از زندگی مولانا می‌رود، زمانی که شمس در افکار و رفتار و جهان درونی او دگرگونی‌ای بنیادین پدید می‌آورد. هاشمی‌نژاد این بخش از زندگی مولانا را به زبانی موجز و در قالبی دراماتیک روایت کرده است. فیلمنامه از ریتمی تند برخوردار است و نویسنده با خلق صحنه‌هایی کوتاه و فشرده به این ریتم دست یافته است. چنین ساختاری، خواندن اثر را برای مخاطب روان و لذت‌بخش می‌کند. دیالوگ‌ها نیز هرچند کوتاه‌اند، اطلاعات لازم را منتقل کرده و خواننده را با شخصیت‌ها همراه می‌سازند. هاشمی‌نژاد با دقت در گفت‌وگوها، موفق شده است بافت اجتماعی و فرهنگی دوران مولانا را بازآفرینی کند. او ناتوانی جامعه و اطرافیان مولانا در درک رابطۀ میان او و شمس را به‌خوبی نشان می‌دهد. نویسنده با معرفی شخصیت‌های فرعی و ایجاد صداهای گوناگون، روایتی چندصدایی پدید آورده که دیدگاه‌های متفاوت آن عصر را بازتاب می‌دهد. تنوع مکان‌ها از دیگر ویژگی‌های برجستۀ فیلمنامه است. بازار، بیابان، محل درس و مجلس مباحثه، فضاهایی هستند که برای رخداد رویدادها انتخاب شده‌اند. این انتخاب‌ها نه‌تنها جذابیت بصری اثر را افزایش داده‌اند، بلکه ابعاد اجتماعی شخصیت مولانا را نیز آشکار کرده‌اند. در نگاه نویسنده، مولانا عارفی گوشه‌نشین و اجتماع‌گریز نیست، بلکه شخصیتی اجتماعی است که با مردم زمان خود در ارتباطی نزدیک قرار دارد. در آثار تاریخی، بازنمایی زندگی روزمرۀ مردم و جزئیات اجتماعی دوران، نقشی کلیدی در باورپذیری فضا و روابط شخصیت‌ها دارد. هاشمی‌نژاد به‌خوبی به این امر آگاه بوده و از طریق اشاره به جزئیات زندگی مردمان عصر مولانا، روایت را ملموس و فضای داستان را عینی کرده است. بدین ترتیب، خواننده می‌تواند به‌سادگی با شخصیت‌ها همراه شود و با آن‌ها همدلی کند. معمولاً مطالعه‌ی فیلمنامه به روانی خواندن رمان یا داستان نیست، اما در «نقد وقت» زبان روان، قصۀ جذاب، ریتم سریع، تنوع بصری و دیالوگ‌های کوتاه و مؤثر، اثری خوش‌خوان و پویـا ساخته‌اند که می‌توان آن را در یک نشست با لذتی تمام خواند.