کتاب دیوار اثر جان لنچستر، ترجمه سعید کلاتی، انتشارات هیرمند

رمان «دیوار» (The Wall) اثر جان لنچستر، منتشرشده در سال ۲۰۱۹، یکی از برجسته‌ترین آثار پادآرمان‌شهری دهه‌ اخیر به شمار می‌رود. این کتاب با نگاهی عمیق و تأمل‌برانگیز به موضوعاتی چون تغییرات اقلیمی، بحران مهاجرت و ناسیونالیسم، توجه و تحسین گسترده‌ منتقدان را برانگیخته و در فهرست بهترین کتاب‌های سال جای گرفته است. داستان در آینده‌ای نه‌چندان دور اتفاق می‌افتد؛ زمانی که افزایش سطح آب دریاها و تغییرات شدید آب‌ و هوایی، چهره‌ زمین را دگرگون کرده است. در این جهان جدید، بریتانیا برای حفاظت از خود در برابر «دیگران»، دیواری عظیم به نام «دیوار ملی دفاع ساحلی» پیرامون سواحلش ساخته و عملاً خود را از جهان بیرون جدا کرده است. وظیفه‌ نگهبانی از این ساختار عظیم بر عهده‌ گروهی به نام «مدافعان» است. شخصیت اصلی رمان، جوزف کاوانا، یکی از همین مدافعان جوان است که در شرایطی خشن و بی‌رحمانه زندگی می‌کند. «مدافعان» در شیفت‌های دوازده‌ساعته بدون توقف کار می‌کنند، همواره در معرض حمله‌ «دیگران» یا طوفان‌های سهمگین قرار دارند و اگر حتی یک «دیگری» موفق به عبور از «دیوار» شود، یکی از آنان به شکل تصادفی به دریا افکنده می‌شود. در چنین دنیایی، خشونت و ترس، قانون نانوشته‌ زندگی است. کاوانا در آغاز رمان، با ایمان کامل به مأموریت خویش پایبند است، اما با گذشت زمان، مشاهده‌ رنج «دیگران» و آشنایی با فساد و بی‌رحمیِ نظام دفاعی، ذهن او را دچار تردید می‌کند. رابطه‌ عاطفی‌اش با هیلاری، یکی از مدافعان دیگر، به این تغییر نگرش شتاب می‌بخشد و او را به پرسش از مفهوم وظیفه، انسانیت و اخلاق وامی‌دارد. لنچستر در «دیوار» به شکلی متمرکز به بحران‌های معاصر بشر می‌پردازد. تغییرات اقلیمی در مرکز روایت قرار دارد و تصویری وهم‌انگیز از آینده‌ای ارائه می‌شود که در آن، طوفان‌های ویرانگر، کمبود منابع و بالا آمدن آب دریاها، بقای انسان را تهدید می‌کند. مسئله‌ مهاجرت نیز در دل داستان تنیده شده است؛ «دیگران» ابتدا به‌عنوان تهدیدی بی‌رحم معرفی می‌شوند، اما رفته‌رفته خواننده درمی‌یابد که آن‌ها نیز انسان‌هایی هستند که برای زنده ماندن می‌جنگند. از سوی دیگر، لنچستر با نقد ناسیونالیسم افراطی، نشان می‌دهد چگونه ترس و ناامنی می‌تواند ملت‌ها را به بستن مرزها و ساختن دیوارها سوق دهد. در این معنا، «دیوار» نمادی از جامعه‌ای است که در پی امنیت، انسانیت خود را از دست می‌دهد. از نظر سبکی، نویسنده از زبانی ساده و روایتی مستقیم استفاده می‌کند. داستان از دید اول‌شخص روایت می‌شود و همین امر، ارتباط خواننده با ذهن و احساسات کاوانا را عمیق‌تر می‌سازد. توصیفات دقیق از فضای سرد، زمخت و بی‌رحمانه‌ «دیوار» و زندگی مدافعان، به خواننده حسی ملموس از انزوا و اضطراب می‌دهد. شخصیت‌پردازی کاوانا نیز از نقاط قوت رمان است؛ او از انسانی مطیع و سربازگونه، به فردی شکاک و اندیشمند بدل می‌شود که درگیر پرسش‌هایی بنیادین درباره وظیفه و وجدان اخلاقی است. در نهایت، «دیوار» نه‌تنها هشداری درباره آینده‌ تاریکی است که در صورت بی‌توجهی به بحران اقلیم و مهاجرت در انتظار بشریت قرار دارد، بلکه تأملی ژرف بر مرزهای اخلاق، ترس و انسانیت است. این رمان با نثری قدرتمند و اندیشه‌ای تکان‌دهنده، خواننده را دعوت می‌کند تا بپرسد: اگر دیواری میان انسان‌ها کشیده شود، در کدام سوی آن خواهیم ایستاد؟ «دیوار» اثری برجسته، تفکربرانگیز و ضروری برای دوست‌داران رمان‌های پادآرمان‌شهری، ادبیات معاصر و داستان‌های علمی-تخیلی است؛ کتابی که تا مدت‌ها در ذهن خواننده باقی می‌ماند و او را وامی‌دارد بار دیگر درباره آینده‌ بشر بیندیشد.