کتاب نظریه‌های روز جامعه‌شناسی اثر دیرک کسلر، ترجمه کرامت الله راسخ، انتشارات آگه

کتاب «نظریه‌های روز جامعه‌شناسی: از ایزنشتات تا پسامدرن‌ها» نوشته‌ی دیرک کسلر، کوششی است برای ترسیم چشم‌اندازی روشن از جامعه‌شناسی معاصر و تحولات آن، در امتداد گذار از نظریه‌های کلاسیک به فضای پیچیده، چندلایه و چندصدایی پسامدرن. این اثر نه صرفاً مجموعه‌ای از نام‌ها و مکاتب، بلکه نقشه‌ای تحلیلی از جریان‌هایی است که در نیمه‌ی دوم قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌ویکم به شکل‌گیری اندیشه‌ی جامعه‌شناختی انجامیده‌اند. ### نگاهی به سیر اندیشه‌ها در کتاب کسلر کسلر، که از جامعه‌شناسان برجسته‌ی آلمانی به‌شمار می‌رود، کتاب خود را با پرداختن به مهم‌ترین نظریه‌پردازانی آغاز می‌کند که پس از جنگ جهانی دوم بر جامعه‌شناسی مدرن تأثیر گذاشته‌اند. نقطه‌ی شروع او شموئل آیزنشتات است؛ جامعه‌شناسی که با طرح مفهوم «مدرنیته‌های چندگانه»، نگاه تک‌خطی و اروپامحور به مدرنیته را به چالش کشید. در این دیدگاه، مدرنیته نه یک مسیر واحد تاریخی که از غرب آغاز شده باشد، بلکه تجربه‌ای متکثر است که در زمینه‌های فرهنگی و تاریخی گوناگون، صورت‌های متفاوتی به خود می‌گیرد. ### نظریه‌پردازان کلیدی در جامعه‌شناسی مدرن پس از ایزنشتات، کسلر به اندیشه‌های نیکلاس لومان، یورگن هابرماس و پیر بوردیو می‌پردازد. - در نظریه‌ی نظام‌های لومان، جامعه به‌واسطه‌ی بازتولید ارتباطات تعریف می‌شود؛ نه صرفاً بر پایه‌ی کنش‌های فردی، بلکه بر مبنای فرایندهای خودارجاعی سیستم‌های اجتماعی. - در مقابل، هابرماس بر «عقلانیت ارتباطی» و قابلیت آن برای بازسازی پروژه‌ی روشنگری تأکید می‌کند. او بر اهمیت گفت‌وگوی آزاد و بدون فشار در تحقق جامعه‌ای دموکراتیک پای می‌فشارد. - بوردیو نیز از منظری متفاوت، با طرح مفاهیمی چون میدان، سرمایه و منش، پیوند میان ساختارهای عینی و ذهنیت کنشگران اجتماعی را واکاوی می‌کند. ### متفکران حاشیه‌ای و تأثیرگذار در بخش‌های میانی کتاب، کسلر به سراغ نظریه‌پردازانی می‌رود که هرچند در حاشیه‌ی جریان اصلی جامعه‌شناسی قرار داشته‌اند، اما در دهه‌های اخیر تأثیر چشمگیری بر گفتمان جامعه‌شناختی گذاشته‌اند. از جمله: - زیگمونت باومن با تحلیل «مدرنیته‌ی سیال» - آنتونی گیدنز با طرح مفهوم «بازاندیشی در نظم اجتماعی» - اولریش بک با ایده‌ی «جامعه‌ی ریسکی» ### جامعه‌شناسی و اندیشه‌های پسامدرن در بخش پایانی، نویسنده به نظریه‌های پسامدرن می‌پردازد. در اینجا اندیشه‌های ژان بودریار، میشل فوکو و ژان فرانسوا لیوتار بررسی می‌شوند. این متفکران پرسش‌هایی بنیادی درباره‌ی روایت‌های کلان، رابطه‌ی قدرت و دانش و شیوه‌های بازنمایی واقعیت مطرح می‌کنند. در منظر آن‌ها، جامعه‌شناسی دیگر مدعی شناخت جامع واقعیت نیست، زیرا در وضعیت پسامدرن، خودِ واقعیت به‌صورت تکه‌تکه، چندلایه و پراکنده تجربه می‌شود. ### فهرست فصل‌های کتاب فصل‌های کتاب بر اساس نام نظریه‌پردازان و جریان‌ها تنظیم شده‌اند: - ساموئل ایزنشتات - زیگمونت باومن - آلن تورن - میشل فوکو - توماس لاکمن - ژان بودریار - ایمانوئل والرشتاین - جامعه‌شناسی تاریخی نوین (چارلز تیلی، تدا اسکاچپول، مایکل مان) - هارتموت اسر - ریچارد سنت - اولریش بک - تحلیل جامعه‌شناختی شبکه (مارک گرانووتر، رونالد برت، هریسون وایت) - نونهادگرایی جامعه‌شناختی (جان میر، فرانک دابین) - نظریه‌پردازان پسامدرن جامعه‌شناسی فرانسه (کالج جامعه‌شناسی، ادگار مورن، میشل مافزولی، برونو لاتور) ### جمع‌بندی کتاب «نظریه‌های روز جامعه‌شناسی» بیش از آن‌که در پی ارائه‌ی پاسخ‌های نهایی باشد، خواننده را با پرسش‌هایی تازه مواجه می‌سازد. این کتاب، سیر تحول اندیشه‌ی جامعه‌شناسی را به تصویر می‌کشد؛ مسیری که از قطعیت به‌سوی نسبیت، از ساختار به سمت کنش، و از نظم به سوی آشوب حرکت کرده است. این اثر تحلیلی جامع از نظریه‌های جامعه‌شناسی معاصر ارائه می‌دهد و به یکی از منابع کلیدی برای فهم دگرگونی‌های فکری نیم‌قرن اخیر بدل می‌شود.