کتاب ایران، بر لبه تیغ اثر محمد فاضلی، انتشارات روزنه

محمد فاضلی با طرح ایده‌ی «جامعه‌شناس – روشنفکر بوروکرات» خود را به نمونه‌ای عینی از این رویکرد بدل کرده است. مجموعه فعالیت‌های گسترده‌ی او در مقام استاد دانشگاه، پژوهشگر علوم اجتماعی، نویسنده‌ی مقاله‌ها و یادداشت‌های تخصصی، سخنران همایش‌های علمی، تولیدکننده‌ی پادکست، مدیر کانال‌های تلگرامی و همچنین مشاور سازمان‌ها و نهادهای دولتی در طول سال‌ها، تصویری روشن از این مفهوم به دست می‌دهد. بدین ترتیب، فاضلی خود به تحقق عملی جامعه‌شناس – روشنفکر بوروکرات در بستر ایران معاصر تبدیل شده است. کتاب «ایران، بر لبه‌ی تیغ؛ گفتارهای جامعه‌شناسی سیاسی و سیاست عمومی» گزیده‌ای از مقاله‌ها و نوشته‌های اوست که میان سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۹ شکل گرفته‌اند. این مجموعه نه‌تنها روایتگر اندیشه‌ها و تحلیل‌های فاضلی درباره‌ی موقعیت اجتماعی و سیاسی ایران امروز است، بلکه پرسشی جدی درباره‌ی آینده و سرنوشت کشور را نیز پیش روی مخاطب می‌گذارد. به باور فاضلی، جامعه‌ی ایران هرگز مسائل بنیادی خود را به‌روشنی تعریف نکرده است. حاکمان نیز نه در مسیر شناخت این مسائل گام مؤثری برداشته‌اند و نه در جهت حل آن‌ها اقدامی نظام‌مند داشته‌اند. پیامد این بی‌توجهی، انبوهی از مشکلات ریز و درشت است که سراسر کشور را دربر گرفته و سبب شده هیچ معضلی به نتیجه‌ی مشخص و پایدار نرسد. او جامعه‌ی ایران را «جامعه‌ی چیزباختگان» می‌نامد؛ جایی که هر فرد چیزی را از دست داده یا قربانی شرایط نادرست شده است. ریشه‌ی این وضعیت، به‌زعم او، در ضعف حکمرانی، نبود دموکراسی، و شیوه‌های غیراصولی اداره‌ی کشور طی دهه‌های گذشته نهفته است. سیاست‌گذاری ناکارآمد در حوزه‌های زیستی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، بستر این بحران فراگیر را فراهم ساخته است. کتاب «ایران بر لبه‌ی تیغ» فراتر از قضاوت درباره‌ی دیدگاه‌های نویسنده‌اش، بازتاب‌دهنده‌ی دغدغه‌ای عمیق و نگرانی جدی نسبت به سرنوشت ایران است. همین توجه به مسائل بنیادین جامعه، جایگاه این اثر را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که هر جامعه‌شناس و روشنفکر متعهد باید در برابر وضعیت پیرامونی خود چنین رویکردی داشته باشد. از همین رو، اهمیت این کتاب دوچندان شده و به منبعی ارزشمند برای فهم چالش‌های ایران امروز و فردا بدل گشته است.